Vissenpopulaties in meren en rivieren zijn de afgelopen decennia afgenomen. Dat is waarschijnlijk het gevolg van licht- en geluidsverontreiniging. Met de Horizon Europe-beurs kan ecoloog Hans Slabbekoorn dit onderzoeken en de situatie voor migrerende vissen verbeteren. Daarvoor komt er een zeven meter…

Het percentage vrouwelijke hoogleraren aan de Universiteit Leiden is licht gestegen naar 32,0%. Dat blijkt uit de Monitor Vrouwelijke Hoogleraren 2024 van het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren (LNVH). De Universiteit Leiden zit daarmee boven het landelijke gemiddelde van 28,7%.

'Wat als we één avond alle lichten uitdoen. Dat idee dook af en toe in mijn hoofd op. En op een dag vertelde ik het aan een taxichauffeur, en hij zei: "Oh,je bedoelt: lichten uit, sterren aan!" Dat is natuurlijk niet helemaal waar, want de sterren staan altijd aan, maar zijn uitspraak vatte het idee…

Pakketjes van DNA-strengen met daarin zilver, slechts twee of drie nanometer groot. Leidse natuurkundigen Donny de Bruin en Dirk Bouwmeester maken deze pakketjes, die uit zichzelf levende cellen in gaan. Met licht activeren ze vervolgens het zilver waardoor de cellen kapotgaan. En dat kan weer helpen…

De Wetenschappelijke Klimaatraad benadrukt in een eerste advies aan het demissionaire kabinet dat vertraging van klimaatbeleid moet worden voorkomen. Jan Willem Erisman, voorzitter van de raad en Leids hoogleraar, lichtte de brief toe bij de NOS.

Leidse onderzoekers hebben een verrassende manier ontdekt om piepkleine druppeltjes van moleculen in levende organismen te vormen en te sturen. Het onderzoek opent deuren naar slimme biomaterialen, gerichte medicijnafgifte en misschien zelfs nieuwe inzichten over hoe het leven op aarde ooit begon.

Ecoloog Sebastiaan Grosscurt werd na zijn studie een succesvol natuurjournalist. Toch besloot hij zich op de wetenschap te storten. Dit jaar begon hij aan zijn PhD-onderzoek naar het stapeleffect van licht- en geluidsvervuiling op het gedrag van dieren.

Een internationaal team sterrenkundigen onder leiding van Violeta Gámez Rosas (Universiteit Leiden) heeft een superzwaar zwart gat waargenomen dat verscholen is in een ring van stof. Deze ontdekking past bij het idee dat de zogeheten actieve centra van sterrenstelsels veel meer op elkaar lijken dan…

Petr Steindl werkt aan quantumstippen in optische microholtes voor zijn phd onderzoek. Hij manipuleert enkele fotonen om complexe lichtstructuren te bouwen. Toepassingen zijn veilige quantumcommunicatie en de poorten in een quantumcomputer.

Voor het eerst heeft een internationale groep astronomen de hittegloed van een botsing van twee ijzige reuzenplaneten kunnen waarnemen. Ook zagen ze hoe de door de botsing ontstane stofwolk enkele jaren later voor de moederster langs trok. Onder leiding van de Leidse astronoom Matthew Kenworthy hielden…

Hoe geef jij onderwijs? Elke docent heeft een eigen stijl, en vaak ook een arsenaal aan handigheidjes, geleerde lessen en inzichten. In elke Onderwijs Nieuwsbrief deelt een docent een tip. Lees mee!

Met de James Webb-ruimtetelescoop heeft een internationaal team van onderzoekers, waaronder Leidse hoogleraar Moleculaire Astrofysica Ewine van Dishoeck, een palet aan koolwaterstoffen ontdekt in een planeetvormende schijf rond een jonge, lichte ster. De resultaten bevestigen dat schijven rond heel…

Twee getalenteerde, recent gepromoveerde Leidse wetenschappers ontvangen een Rubicon-beurs van NWO. De beurs geeft hen de kans om tijdelijk te werken bij een buitenlands instituut dat de beste omgeving biedt voor hun onderzoek.

Op 16 juni opende de Universiteit Leiden de MIGRADROME: een unieke kunstmatige rivier van zeven meter lang. Onderzoekers testen er hoe licht en geluid trekvissen beïnvloeden. ‘We bootsen de echte rivier na, maar dan onder volledig gecontroleerde omstandigheden.’

Een wereldberoemd lichtexperiment uit 1801, nu voor het eerst uitgevoerd met geluid. Het onderzoek van Leidse natuurkundigen leverde nieuwe kennis op, die onder andere toegepast kan worden in 5G-apparatuur en het onderzoeksgebied quantum-akoestiek.

Onderzoek om te experimenteren met bacteriën die groeien zoals planten heeft een NWO ENW-XS beurs ontvangen. De bacteriën gebruiken enkel licht en carbondioxide voor hun ontwikkeling, en zijn specifiek voor het gebruik in de biotechnologie. Tijn Delzenne en begeleider Dennis Claessen krijgen 50.000…

In de hoop iets te leren over het menselijke brein, maken Leidse onderzoekers een opstelling om enkele fotonen, lichtdeeltjes, in iemands oog te schieten. ‘Het oog is een doorgang naar de hersenen.’

Met vurige pamfletten en zelfs een staatsgreep streed de Leidse patriot Pieter Vreede (1750–1837) voor meer volksinvloed. In zijn proefschrift laat historicus Dirk Alkemade zien hoe deze idealistische pionier met radicale middelen de Nederlandse democratie hielp vormgeven.

Kunst en vrije tijd, Kunst en vrije tijd

Kosmologen kunnen steeds nauwkeuriger meten hoe het universum uitdijt en verandert. De uitkomsten daarvan zijn onverwacht en zorgen voor scheurtjes in het beeld dat we hebben van het universum. Tijdens de ESOF-sessie The Dark Side of Our Mysterious Universe vertellen kosmologen, astronomen en filosofen…

Na vele jaren voorbereiding heeft CERN een baanbrekend nieuw experiment goedgekeurd: de Search for Hidden Particles (SHiP). Alexey Boyarsky was er vanaf het begin bij betrokken. ‘We weten dat er natuurkunde ontbreekt en die willen we vinden.’

Thijs Bosker was lang een echte zesjesstudent, tot hij ontdekte hoe leuk leren wordt als er geen hapklare antwoorden meer zijn. Zijn studenten geeft hij mee dat hoop de motor is die ons in beweging houdt. Zij nomineerden hem als Docent van het Jaar.

Met ingang van 2026 zet de universiteit extra in op directe CO2-reductie. Dit is mogelijk door het stoppen met de inkoop van compensatiecertificaten. In plaats hiervan investeert de universiteit meer in energiebesparing.

De stijging van de energiekosten kan niemand zijn ontgaan. Het nieuws van de afgelopen maanden wordt hierdoor gedomineerd. Ook als universiteit staan we voor een grote uitdaging nu de energiekosten stijgen. We zullen de komende maanden met z’n allen een steentje moeten bijdragen, ook met het oog op…

Met de camera van je telefoon maak je foto’s en selfies, of je scant een QR-code. Maar er is nog veel meer mee mogelijk. Sterrenkundige Olivier Burggraaff ontwikkelde een opzetstukje waarmee je met je smartphone metingen aan oppervlaktewater kan uitvoeren. Hij promoveert op 13 december.

Vijf Leidse wetenschappers ontvangen een Consolidator Grant van de European Research Council (ERC). Met deze beurs van maximaal twee miljoen euro kunnen zij hun wetenschappelijk onderzoek voortzetten en uitbreiden.

Natuurkundige Remko Fermin van de Universiteit Leiden heeft een Rubiconbeurs van NWO gewonnen. Daarmee gaat hij onderzoek doen naar supergeleidende diodes die zouden kunnen bijdragen aan het verminderen van de CO2 uitstoot van datacenters.

Didactiek

Lezing, Astronomy on Tap