Promotie
De kunst van het vrij zijn: Alexis de Tocqueville en het democratisch ideaal
- M.J. Soyer
- Datum
- woensdag 18 februari 2026
- Tijd
- Bezoekadres
-
Academiegebouw
Rapenburg 73
2311 GJ Leiden
Promotor(en)
Samenvatting
Het gevoel dat vrijheid en democratie in het Westen in gevaar zijn, is de afgelopen tien jaar sterk toegenomen. Maar wáár het gevaar precies vandaan komt, daar verschillen twee tegengestelde kampen steeds verhitter over van mening. Het ene kamp ziet vooral ‘een opstand van het volk’: populistische partijen die in toenemende mate de instituties, normen en vertegenwoordigers van de rechtsstaat zouden ondermijnen. Terwijl het andere kamp juist spreekt van een ‘opstand van de elite’: staatsbureaucratieën en organisaties die slechts hun eigen agenda zouden willen opleggen, zonder acht te slaan op de belangen van het volk.
In dit proefschrift wordt aan de hand van het werk van Alexis de Tocqueville getoond dat deze tegengestelde kampen beíde waarschuwen voor een reëel gevaar. Aangevuld met het werk van andere belangrijke denkers en hedendaags wetenschappelijk onderzoek wordt in de eerste twee delen getoond dat de vrije democratie afhankelijk is van een machtsevenwicht tussen staat en volk, tussen leiderschap en burgerschap, tussen elitarisme en populisme.
In het derde en langste deel wordt vervolgens betoogd dat onder deze politieke machtsstrijd nog een diepere crisis schuilgaat: een spirituele of religieuze crisis. Aan de hand van Tocqueville, maar ook aan de hand van onder andere Václav Havel, Hannah Arendt en Martin Luther King Jr., wordt beargumenteerd dat vrijheid en democratie een element van transcendentie – een religieus-spirituele traditie – nodig lijken te hebben. Zodat de ‘hypernerveuze’ moderne samenleving niet aan haar eigen materialistische en individualistische neigingen ten onder gaat, maar in plaats daarvan van zingeving, ethiek en discipline vervuld blijft.
Alleen een volk dat zowel in de politieke als in de morele wereld evenwicht aanbrengt, beheerst 'de kunst van het vrij zijn'.
Proefschriften
Ongeveer een week na de promotie zijn proefschriften van Leidse promovendi digitaal beschikbaar via het Leids Repositorium. De proefschriften op deze site zijn vrij toegankelijk. Alleen in sommige gevallen rust er een tijdelijk embargo op een proefschrift en wordt het proefschrift pas later volledig beschikbaar gesteld.
Persvragen (alleen journalisten)
071 - 527 1521
nieuws@leidenuniv.nl
Algemene informatie
Bureau Pedel
pedel@bb.leidenuniv.nl
071 527 7211