Universiteit Leiden

nl en

Raad van State: ‘Onderzoeksgegevens vallen niet onder de Wob’

Wetenschappelijke onderzoeksgegevens zijn niet aan te merken als ‘bestuurlijke aangelegenheid’ en vallen dus niet onder de Wob. Op 31 januari 2018 heeft de Raad van State deze belangrijke uitspraak gedaan in een door de Universiteit Leiden aangespannen zaak over de Wet Openbaarheid van Bestuur (Wob).

De Wob maakt het voor burgers mogelijk om informatie openbaar te laten maken die betrekking heeft op een bestuurlijke aangelegenheid bij een bestuursorgaan. Een bestuurlijke aangelegenheid is in de wet gedefinieerd als ‘een aangelegenheid die betrekking heeft op beleid van een bestuursorgaan, daaronder begrepen de voorbereiding en de uitvoering daarvan’. Openbaar betekent in dit geval ‘openbaar voor iedereen’, en dus niet alleen voor de verzoeker.

Als het verzoek betrekking heeft op een bestuurlijke aangelegenheid, is de Wob van toepassing en kan informatie worden opgevraagd. De Wob bevat wel weigeringsgronden op basis waarvan bepaalde informatie niet hoeft te worden vrijgegeven. Dit is bijvoorbeeld het geval  bij informatie over de opsporing van strafbare feiten of in het geval van een onevenredige benadeling van bij de aangelegenheid betrokken personen.

Het begrip bestuurlijke aangelegenheid wordt in de rechtspraak altijd breed uitgelegd: informatie die bij een overheidsorgaan ligt, valt al snel onder de Wob. Als de instelling van mening is dat bepaalde documenten niet vrijgegeven kunnen worden, zal deze een beroep moeten doen op de weigeringsgronden.

In de uitspraak (nr. 201702651/1/A3) heeft de Raad van State geoordeeld dat wetenschappelijke onderzoeksgegevens niet zijn aan te merken als een zogenaamde ‘bestuurlijke aangelegenheid’. Het is voor het eerst dat de Raad van State een dergelijke uitspraak heeft gedaan. Tot die tijd was het onzeker of wetenschappelijke onderzoeksgegevens op basis van de Wob al dan niet vrijgegeven dienden te worden. Eerder in de procedure had de universiteit van de Commissie beroep- en bezwaarschriften nog geoordeeld dat de gegevens wel zijn aan te merken als een bestuurlijke aangelegenheid. De redenering van de commissie is hier te lezen.

De universiteit heeft ervoor gepleit dat de onderzoeksgegevens niet onder een Wob-verzoek vallen, omdat het in bepaalde gevallen niet wenselijk is dat deze informatie openbaar wordt. Bijvoorbeeld in geval dat de onderzoeksgegevens persoonlijke informatie of meningen van deelnemers aan het onderzoek bevat en/of als informatie herleidbaar zou zijn tot personen, plaatsen of organisatieonderdelen. Dat vertrouwelijkheid gegarandeerd is, is van belang om bepaald onderzoek te kunnen doen en deelnemers volledige vertrouwelijkheid toe te kunnen bieden. Deelnemers zouden anders zo terughoudend kunnen zijn met het delen van informatie, bijvoorbeeld in interviews of bij observaties, dat dit type onderzoek niet meer gedaan zou kunnen worden.

Zou de Wob wél van toepassing zijn, dan zou de universiteit een beroep op de weigeringsgronden moeten doen om de belangen van de deelnemers te beschermen. Dan gaat het om een belangenafweging tussen de bescherming van de deelnemers en het belang van openbaarmaking. Nu de hoogste bestuursrechter heeft bepaald dat onderzoeksgegevens niet onder de Wob vallen, kan openbaarmaking meteen al hierom worden geweigerd en komt men niet toe aan belangenafweging. Deelnemers aan bepaalde onderzoeken kan daarom volledige vertrouwelijkheid worden toegezegd zoals ook de gedragscodes in verschillende disciplines vergen. Om deze reden is deze uitspraak van de Raad van State goed voor de Nederlandse wetenschap. De wetenschappelijke nieuwsgierigheid wordt niet ingeperkt en mensen die meewerken aan onderzoek worden beschermd.

Betekent dat nu ook dat het onderzoek achteraf niet kan worden gecontroleerd of overgedaan? Het antwoord luidt: nee. Universiteiten zijn er juist een groot voorstander van dat gebruikte onderzoeksgegevens, voor zover niet privacy-gevoelig of nadelig voor mensen die hebben meegewerkt, openbaar worden gemaakt zodat derden kunnen nagaan of wetenschappelijk onderzoek juist is uitgevoerd en of het voldoet aan de eisen van wetenschappelijke integriteit. Daar wordt momenteel hard aan gewerkt, data management en open science staan hoog op de agenda.  Dat betekent dat steeds vaker onderzoekers die het onderzoek willen over  doen, of anderszins controleren, in overleg de gegevens onder toezegging van vertrouwelijkheid kunnen inzien en gebruiken. De gegevens zijn voor hen dus beschikbaar, maar komen niet, zoals het geval zou zijn bij een geslaagd beroep op de Wob, op straat te liggen.

Deze website maakt gebruik van cookies.  Meer informatie.