Universiteit Leiden

nl en

Erik-Jan Zürcher: van Turkije, naar het LIAS en innovatie in het onderwijs

Zijn tijd als hoogleraar Turkse talen en culturen zit er voor Erik-Jan Zürcher op. Hij kijkt terug op een bevlogen loopbaan – onlangs werd hij Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw - maar als wetenschappelijk directeur van het LIAS (Leiden Institute for Area Studies) kijkt hij ook vooruit: want waarom heeft Leiden eigenlijk geen onderwijsvrije perioden?

Zijn hele wetenschappelijke loopbaan legde Zürcher zich toe op Turkije. Zijn standaardwerk over het land – Turkey A Modern History  uit 1993 – werd in tien talen vertaald en in het Turks meer dan 25 keer herdrukt. Hij beaamt glimlachend dat het zijn meest belangrijke academische prestatie is. En zoals het een onderwijsman betaamt, tovert hij een mini-college uit zijn mouw als hij probeert uit te leggen wat hem zo boeit aan het land: “Turkije en de landen eromheen zijn een microkosmos waarin je overgangen naar de moderne wereld heel scherp ziet. Uit de as van een 600 jaar oud islamitisch keizerrijk kwam een nieuwe natiestaat voort. Dat is als proces interessant en maakt Turkije enorm fascinerend.” 

‘Mijn these was een steen in de vijver, nu is het gemeengoed’ 

Met zijn boeken herschreef hij de Turkse geschiedenis. “De Turken zeiden: het Osmaanse rijk houdt op na de Eerste Wereldoorlog, de republiek begint, we hebben weinig overgenomen van het keizerrijk. Stichter Atatürk zei dat hij de republiek zelf tot stand had gebracht, tegen de oppositie van anderen in. Maar ik zei dat dat onwaar was. Dat ligt erg gevoelig, zeker omdat al mijn boeken in het Turks zijn vertaald.” Zürcher werd ermee onderdeel van het debat in Turkije. “Dat heeft leuke kanten, je wordt relevant voor onderlinge debatten.” 

Hoewel hij er ook vijanden mee maakte, had hij nooit problemen met het land binnenkomen. Hij werd voortdurend uitgenodigd voor lezingen, vaak door wetenschappers en journalisten die al kritisch waren, vertelt hij. “Het kan voordelen hebben een buitenstaander aan het woord te laten, dan kun je dat citeren of dat werk laten lezen aan je studenten, want je hebt het niet zelf geschreven. Dat heeft zich verspreid als een olievlek. Mijn these over continuïteit in Turkije - dat de Turkse republiek dus niet nieuw was, zoals Atatürk claimde - was in 1984 een steen in de vijver, héél controversieel. Dat is nu onder serieuze historici gemeengoed geworden. Dat vind ik wel heel leuk, want dan verander je niet alleen iets onder vakgenoten maar je beïnvloedt hoe een land naar z’n eigen geschiedenis kijkt.” 

‘Erdogan zet moderne cultuur terug’ 

De huidige ontwikkelingen in het land dat hij als zijn broekzak kent, stemmen hem ongerust. Niet alleen de wereld, de Turken zélf moeten zich zorgen maken, waarschuwt hij. “Door het beleid van de huidige president Erdogan is de moderne cultuur die Atatürk en zijn aanhangers probeerden te verspreiden teruggezet naar een paternalistische conservatieve cultuur. Turkije verwijdert zichzelf steeds verder van de Europese Unie en de transatlantische wereld en zoekt aansluiting bij Rusland en China, met spanningen voor Turken in andere landen tot gevolg.” 

Na het massale ontslag van ruim 1500 Turkse wetenschappers die een vredespetitie hadden ondertekend en erna werden vervolgd of moesten vluchten, was de maat vol. Hij gaf een onderscheiding van de Turkse overheid uit 2005 na ruim tien jaar terug. Heeft Turkije hem teleurgesteld? “Zo kun je het zeker zien. Het was protest tegen een aanval op het universitaire systeem, maar ook teleurstelling omdat ik ‘m oorspronkelijk had gekregen voor mijn pogingen te laten zien waarom Turkije lid zou kunnen worden van de EU. Dat heb ik verkeerd gehad. Dit Turkije, zoals de laatste jaren vormgegeven door Erdogan en de zijnen,  kan écht geen lid worden.” 

 ‘Ik wil elk jaar een onderwijsvrij blok’ 

Afgelopen juni werd Zürcher voor twee jaar benoemd tot wetenschappelijk directeur van het Leiden University Institute for Area Studies (LIAS). Hij deelt zijn taken met professor Nira Wickramasinghe (Modern Zuid-Azië) die verantwoordelijk is voor het onderzoeksprofiel. Zürcher richt zijn pijlen op de organisatie van het LIAS. Behalve meer eigen onderzoeksvragen ontwikkelen door samenwerking tussen wetenschappers uit de verschillende afdelingen pleit Zürcher voor onderwijsvrije perioden. Het huidige Nederlandse universitaire systeem kent die niet. Daar hebben Leidse onderzoekers baat bij: “In Nederland is maar 20 procent van je tijd gegarandeerde onderzoekstijd. Maar als je iets groters wilt doen moet je erin kunnen duiken. Je hoort nooit mensen klagen over te veel onderzoek, wel over te veel onderwijs. Ik wil elk jaar een onderwijsvrij blok. We moeten naar een situatie waarin mensen onderwijs niet als last voelen, dan kunnen ze zich ongestoorder inzetten en gaan onze rendementen ook omhoog." 

Nieuwe onderwijsmodule 

Het belang van onderwijsinnovatie toont Zürcher op zijn mobiele telefoon: een nieuwe studiewebsite gebaseerd op zijn eigen standaardwerk over Turkije. Cadeautje van zijn collega’s op zijn afscheidssymposium, “omdat ze weten dat ik vernieuwing in het onderwijs belangrijk vind”. Nu staan er nog tientallen, later hopelijk honderden zelfstudiemodules, vertelt hij scrollend door de onderwerpen. “Alles is gebaseerd op een stukje uit het boek; je kunt video’s, foto’s en rapporten in zien en krijgt onderzoeksvragen. Fantastisch! Collega’s of afgestudeerden kunnen onbeperkt modules toe blijven voegen; een dynamische leeromgeving die overal gebruikt kan worden.” 

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie