‘Middeleeuwse vrouwen kregen hun eerste kind veel later dan gedacht’
Vrouwen in de middeleeuwen werden veel jonger moeder dan vandaag de dag, zo laten kostuumdrama’s ons graag geloven. Universitair docent Krista Milne wil dat beeld met een NWO XS-beurs gaan weerleggen. ‘In het verleden zijn lang niet alle data meegenomen.’
Uit eerder onderzoek naar de leeftijd waarop vrouwen in de twaalfde eeuw hun eerste kind kregen, kwam een gemiddelde leeftijd van 18,5 jaar. ‘Dat vinden mensen vaak shockerend, omdat het zo ver weg ligt van de leeftijd waarop vrouwen tegenwoordig hun eerste kind krijgen’, vertelt Milne.
Voor haar was het reden om nog eens goed naar de gebruikte data te kijken. ‘De onderzoeker die deze gemiddelde leeftijd had gemunt, bleek alleen naar vrouwen die jonger waren dan dertig te hebben gekeken. Wanneer je vrouwen boven de dertig ook meeneemt, stijgt de gemiddelde leeftijd naar 23 of 23,5.’ Dat is nog steeds jonger dan de 30,4 jaar waarop Nederlandse vrouwen in 2024 voor het eerst moeder werden, maar het verschilt opmerkelijk weinig van de 24,3 jaar in 1969, het laatste jaar dat de anticonceptiepil alleen op recept verkrijgbaar was.
Niet alleen een eerste
Bovendien verstoort de enkelzijdige focus op de geboorte van het eerste kind het beeld. Milne: ‘Middeleeuwse vrouwen kregen soms wel zes kinderen: het eerste op hun twintigste en het laatste terwijl ze al in de veertig waren. Toen ik de aanvraag voor deze beurs voorbereidde, ben ik heel wat voorbeelden tegengekomen van vrouwen die bijvoorbeeld op hun 35e,38e of 42e nog een kind kregen. Het lijkt dus vooral een mythe te zijn dat vrouwen in de middeleeuwen al hun kinderen heel jong kregen.’
Nuance brengen
Die beeldvorming heeft tegenwoordig nog gevolgen, denkt Milne: ‘Zelfs in medische artikelen zie je een sterke tendens om te suggereren dat vrouwen hun kinderen significant later zouden krijgen dan eerst. Ik denk dat deze claim te fors is om op die manier te maken, zeker als je bedenkt hoe weinig informatie we eigenlijk hebben over de leeftijd waarop vrouwen in de middeleeuwen moeder werden, of dat nu om de eerste of een volgende bevalling gaat. Veel uitspraken daarover zijn veel te simplistisch.’
Aan Milne de taak om met de ondersteuning van een NWO XS-beurs nuance aan te brengen in het bestaande beeld. ‘Ik kon als student niet kiezen tussen Engels en wiskunde, dus ik heb van beide opleidingen veel vakken gevolgd. Dat komt nu goed van pas: ik kan nu met een kwantitatieve benadering gegevens uit de middeleeuwse cultuur analyseren en zo bijvoorbeeld uitzoeken hoelang vrouwen kinderen bleven krijgen en of dit verschilde per sociale groep.’