Wat betekent de crisis in Venezuela voor de Caribische eilanden in het Koninkrijk?
Het Amerikaanse ingrijpen in Venezuela en de aanhoudend instabiele situatie vormen een risico voor de Caribische eilanden binnen het Koninkrijk. Hoe groot is die dreiging? ‘Nederlandse mannen en vrouwen zullen daar onze buitengrenzen moeten verdedigen’, zegt bijzonder hoogleraar Koninkrijksrelaties Wouter Veenendaal.
Hoe groot is de dreiging voor het Caribisch deel van het Koninkrijk?
‘Het directe conflict tussen Venezuela en de Verenigde Staten lijkt inmiddels grotendeels te zijn afgekoeld. Maar de eilanden bevonden zich wel degelijk in het oog van de storm. In november was al sprake van enorme spanning, onder meer door de troepenopbouw van de VS in het Caribisch gebied. Je ziet dat de eilanden en Nederland proberen een zo neutraal mogelijke positie in te nemen en zich zo min mogelijk te laten meeslepen in het conflict.’
Als het conflict tussen de VS en Venezuela opnieuw zou oplaaien, kan dat volgens Veenendaal grote consequenties hebben voor de eilanden. ‘Als Amerika opnieuw aanvalt, zou Venezuela kunnen willen terugslaan. De ABC-eilanden liggen op slechts tientallen kilometers van de Venezolaanse kust, en op Curaçao bevindt zich een Amerikaanse militaire basis.’ De hoogleraar benadrukt dat Nederlandse mannen en vrouwen onze buitengrenzen daar desnoods zullen moeten verdedigen. ‘Hopelijk is het bewustzijn daarover toegenomen.’
Inmiddels lijkt het Venezolaanse regime grotendeels in stand te blijven, ondanks de arrestatie en vervolging van president Maduro. Tegelijkertijd sluit de VS weer de eerste oliedeals met het land. ‘Veel Venezolanen hoopten dat met het vertrek van Maduro betere tijden zouden aanbreken. Dat de regering nu toch blijft zitten en opnieuw zaken doet met de VS, kan tot onrust leiden onder de Venezolaanse bevolking.’ Er wordt dan ook gevreesd voor een nieuwe vluchtelingenstroom richting de Caribisch eilanden.
Wat zou Nederland moeten doen om de veiligheid te waarborgen?
Aruba, Curaçao en Sint Maarten zijn autonome landen binnen het Koninkrijk, terwijl Bonaire, Sint Eustatius en Saba bijzondere gemeenten van Nederland zijn. ‘Defensie en buitenlands beleid zijn Koninkrijksaangelegenheden. De Koninkrijksregering overlapt vrijwel volledig met de Nederlandse regering. Demissionair ministers Ruben Brekelmans (Defensie) en David van Weel (Buitenlandse Zaken) zijn daarom primair verantwoordelijk voor het omgaan met de crisis in Venezuela. Aruba, Curaçao en Bonaire kunnen hierin geen zelfstandig buitenlands of defensiebeleid voeren.’
De situatie laat volgens Veenendaal zien dat de Caribische eilanden slecht vertegenwoordigd zijn binnen de politieke besluitvorming op Koninkrijksniveau. ‘Aruba en Curaçao hebben ieder een gevolmachtigde minister in de Koninkrijksregering, maar in de Tweede Kamer hebben zij geen directe vertegenwoordiging. Arubanen en Curaçaoënaars beschikken daardoor niet over volwaardige democratische middelen om ministers te controleren of ter verantwoording te roepen. Deze crisis met Venezuela onderstreept dat die ongelijkwaardige positie binnen het Koninkrijk moet worden aangepakt.’
Veenendaal wijst daarbij op Denemarken als voorbeeld. ‘Denemarken heeft Groenland twee parlementsleden gegeven in het nationale parlement. Bovendien zie je sinds de herverkiezing van Trump een duidelijke mentaliteitsverandering bij de Denen. De Deense premier heeft aangekondigd dat Groenland het voorzitterschap van de Arctische Raad krijgt, excuses aangeboden voor fouten uit het verleden en expliciet meer gelijkwaardigheid toegezegd.’