Twee planeten-in-wording ontdekt in de schijf rond de jonge ster WISPIT 2
In de schijf rondom de jonge ster WISPIT 2 vormen zich niet één, maar twee planeten. Leidse promovendus Richelle van Capelleveen speelt een belangrijke rol in deze ontdekking, die een zeldzaam inkijkje geeft in het ontstaan van een zonnestelsel.
Eerder al ontdekte van Capelleveen de eerste planeet rondom WISPIT-2. Het nieuwe onderzoek, dat verscheen in The Astrophysical Journal, bevestigd nu met telescopen van de Europese Zuidelijke Sterrewacht (ESO) ook de tweede planeet. De unieke structuur van de schijf rond de ster wijzen vertoont sterke overeenkomsten met die van een jong zonnestelsel.
‘Een kijkje in ons eigen verleden’
Het WISPIT 2-stelsel is – na PDS 70 – pas het tweede stelsel waarin twee planeten rechtstreeks zijn waargenomen terwijl ze zich in vorming zijn. Maar WISPIT 2 heeft een veel omvangrijkere schijf met opvallende leemtes en ringen. ‘Deze structuren wijzen erop dat er momenteel meer planeten ontstaan, die we vroeg of laat kunnen detecteren’, verwacht eerste auteur Chloe Lawlor (Universiteit van Galway). ‘WISPIT 2 geeft ons een kijkje in ons eigen verleden.’
Coauteur Christian Ginski (Universiteit van Galway) voegt daaraan toe: ‘WISPIT 2 is een uniek kosmisch laboratorium waarin we de vorming van een compleet planetenstelsel kunnen volgen.’ Dergelijke waarnemingen helpen astronomen beter te begrijpen hoe jonge planetenstelsels zich ontwikkelen tot volwassen stelsels als het onze.
‘De ontdekking van deze wereld-in-wording toont waartoe onze huidige instrumenten in staat zijn’
Twee gasreuzen in wording
De eerste pasgeboren planeet in stelstel WISPIT 2b werd vorig jaar ontdekt. Met bijna vijf keer de massa van de planeet Jupiter draait ze rond haar ster op een afstand van ongeveer zestig keer die tussen de aarde en de zon. D‘e ontdekking van deze wereld-in-wording toont waartoe onze huidige instrumenten in staat zijn’, zegt Van Cappeleveen.
Waarnemingen van de Very Large Telescope (VLT) en de VLT Interferometer (VLTI) bevestigden dat het tweede gedetecteerde object inderdaad ook een planeet is. De nieuwe planeet – WISPIT 2c – staat vier keer dichter bij zijn centrale ster en heeft tweemaal zoveel massa als WISPIT 2b. Beide planeten zijn gasreuzen, vergelijkbaar met de buitenplaneten van ons zonnestelsel.
Om het bestaan van WISPIT 2c te bevestingen, gebruikte het team het SPHERE-instrument van ESO’s VLT en het GRAVITY+-instrument van de VLTI.
Nog een derde planeet?
Beide planeten bevinden zich in opvallende leemtes in de stofschijf rond de jonge ster. Deze lege plekken ontstaan als direct gevolg van de groei van de planeten: deeltjes in de schijf hopen zich op, waarna hun groeiende zwaartekracht steeds meer materiaal aantrekt totdat er een planetaire ‘embryo’ ontstaat. Het resterende materiaal rondom elke leemte vormt de karakteristieke stofringen in de schijf.
Behalve de leemtes waarin de twee planeten zich bevinden, is er verderop in de schijf van WISPIT 2 nog minstens één kleinere leemte te zien. ‘We vermoeden dat een derde planeet deze leemte uitslijt’, zegt Lawlor, ‘Dat deze leemte smaller en ondieper is, wijst erop dat deze planeet relatief klein is – naar schatting niet zwaarder dan Saturnus.’
Het team wil snel vervolgwaarnemingen doen. Met de toekomstige Extremely Large Telescope kunnen astronomen wellicht zo’n planeet rechtstreeks in beeld brengen.
Wetenschappelijk artikel
Chloe Lawlor et al. (2026). Direct spectroscopic confirmation of the young embedded proto-planet WISPIT 2c. Astrophysical Journal.
Headerbeeld: VLT-opnamen van twee planeten-in-wording rond de jonge ster WISPIT 2. Credit: ESO/C. Lawlor, R. F. van Capelleveen et al.
Dit persbericht verscheen oorspronkelijk op astronomie.nl