Bekijk de vroegste foto's van Japan - In Contact met Collecties
Nederlanders hadden een bijzondere rol bij de introductie en verspreiding van het fotografisch medium in Japan. Op 19 mei zijn enkele van de vroegste foto's ooit gemaakt in Japan van dichtbij te bekijken bij de Universitaire Bibliotheken Leiden (UBL). Conservator Maartje van den Heuvel geeft uitleg over de kennisuitwisseling tussen Nederlanders en Japanners op het vlak van fotografie.
Diverse Nederlandse personen die in de negentiende eeuw een rol in Japan hadden als zakenman, diplomaat of marinier, lieten fotoalbums na. Die fotoalbums worden nu bewaard in de Bijzondere Collecties van de UBL. De foto's die zij maakten en verzamelden van lokale fotostudio’s geven niet alleen een mooi beeld van fotografie in de negentiende eeuw. De albums laten ook zien dat Japan in de tweede helft negentiende eeuw sterk aan het veranderen was. Daar waar de Japanse samenleving voorheen gesloten was geweest, met traditionele levenswijzen die ook nog in de foto’s te zien zijn, veranderde het land tijdens de snel in een moderne maatschappij.
Er worden twee sessies van de bijeenkomst georganiseerd, van 14.00 tot 15.00 uur en van 15.30 tot 16.30 uur in de Vossiuszaal van de Universiteitsbibliotheek.
Bekijk de vroegste foto's van Japan - In contact met collecties
Dinsdag 19 mei | 14.00 - 15.00 uur of 15.30 - 16.30 uur
Vossiuszaal, Universiteitsbibliotheek
Deelname is gratis, aanmelden is verplicht.
AanmeldenUnieke kans
Negentiende-eeuwse fotografie is kwetsbaar vanwege de lichtgevoeligheid, dus deze historische fotografie verlaat de kluis maar zelden. Tijdens de bijeenkomst zullen in totaal elf van deze bijzondere fotoalbums van Japan getoond worden. De bijeenkomst is een voorproefje voor Licht over Dejima. Dat boek van de hand van Japanse fotohistoricus Akiyoshi Tani en Maartje van den Heuvel verschijnt op 24 september 2026, tegelijk met een gelijknamige tentoonstelling in het SieboldHuis.
Fotoalbums
Bij de fotoalbums zitten zeer unieke en fascinerende exemplaren. Zo is er het heel vroege fotoalbum te zien van de marinier Willem Arnoldus Kok (1845–1916), al uit 1863 of 1864, met foto’s van de hand van Ueno Hikoma (1838-1904). Ueno Hikoma was een van de Japanners die op het eilandje Dejima in fotografie les had gehad van Nederlanders. Hij richtte in 1862 in Nagasaki de eerste professionele fotostudio van Japan op.
Ook zijn er prachtige fotoalbums te zien met Japanse landschappen, dorpsgezichten, interieurs en portretten, verzameld door de Rotterdamse zakenman Albert Hotz (1855-1930). Hotz deed in Persië, het huidige Iran, zaken in weverij en tapijthandel. Hij had een voorliefde en oog voor fotografie. Hij gebruikte die om zijn handel en nijverheid in Persië vast te leggen ter promotie in Europa van zijn business. Daarnaast maakte en verzamelde hij op hoog niveau fotografie als herinnering aan zijn reizen. De fotografie die hij verzamelde tijdens zijn reizen door Japan liet hij op bijzonder groot formaat en in duurzame techniek afdrukken. Hierdoor zijn de Japanse taferelen in de albums van Hotz nog altijd van uitzonderlijke kwaliteit en schoonheid.
Collectie
De fotocollectie van Universiteit Leiden is de oudste fotohistorische fotocollectie van Nederland. Al lang voordat musea in Nederland fotografie als kunst of belangrijk erfgoed gingen verzamelen, verzamelde het Prentenkabinet aan het Rapenburg vanaf 1953 al fotografie op dezelfde kunsthistorische wijze als tekeningen en prenten. In 2002 werden de Prentenkabinetcollecties, waaronder de fotografie, ondergebracht in de Bijzondere Collecties. Vandaag de dag functioneert de fotocollectie met de gespecialiseerde bibliotheek en opleidingen voor (foto- en andere)musea als kenniscentrum en onderzoekslab voor fotografie en vinden foto’s hun weg als bruiklenen naar tentoonstellingen in binnen- en buitenland. Een samenwerkingsvorm en zichtbaar maken van de collecties waar we trots op zijn.