Lespakket over sterren en hun vele betekenissen
Gratis te downloaden voor het onderwijs: een inspiratie- en lespakket van Jos van den Broek over stervormen, hun symbolische betekenis en hun rol in verschillende culturen en godsdiensten. Leerlingen kunnen dankzij het pakket met hun hoofd, hart en handen aan de slag.
Jos van den Broek (75) is een van de winnaars van Verderkijkers, een oproep die de Universiteit Leiden in haar lustrumjaar deed om de toekomst van het onderwijs te verbeelden. Zijn idee voor de toekomst: onderwijs voor hoofd, hart en handen. Hij wilde eerst een tentoonstelling maken, maar in overleg met het Wetenschapsknooppunt van het ICLON is het een lespakket geworden. Gratis te downloaden voor scholen. In zijn pakket laat hij zien hoe sterren in alle vormen een rol spelen in symbolen, verhalen, vlaggen en landen, culturen en godsdiensten. Maar ook over de wiskunde achter sterren, en hoe je zelf deze sterren kunt maken.
Hoogleraar en laagleraar
Van den Broek is niet alleen Verderkijker, hij was en is nog veel meer. In zijn werkende leven journalist en hoogleraar wetenschapscommunicatie. En ook bedenker van de Wijscokar, een omgebouwde ijscokar vol wetenschap waarmee hij tijdens Leiden2022, toen Leiden European City of Science was, door de Leidse wijken trok. Zelfbenoemd ‘laagleraar’ op een Leidse basisschool, waar hij als meester Jos elke week lesgeeft. Ambassadeur van de Leiden Academy on Vitality and Aging. Rode draden door zijn loopbaan en leven: nieuwsgierigheid en optimisme.
Het gratis inspiratiepakket is bestemd voor bovenbouw basisonderwijs en onderbouw voortgezet onderwijs: Download nu Verbeter de wereld en kijk naar de sterren. Leren elkaar te begrijpen aan de hand van symbolen, door Jos van den Broek.
Je bent een Verderkijker. Wat zie jij als je naar de toekomst kijkt?
‘Ik deed mee aan Verderkijkers omdat ik een rasoptimist en idealist ben en blijf – hoe moeilijk de wereld ook in elkaar steekt. Mijn motto zit in die bekende uitspraak: “Wat doe ik als morgen de wereld vergaat? Ja, dan plant ik toch nog die boom!” Als Verderkijker dacht ik: wat hebben we nodig voor de toekomst? Onderwijs met hoofd, hart en hand dus. Iets willen weten, er enthousiast over worden, en er ook iets van maken, iets mee doen. Dat is voor mij de kern van onderwijs; en dat zit allemaal in dit lespakket over sterren. Want de kinderen die we nu lesgeven, dat wordt de generatie die straks de beslissingen gaat nemen. Als je wilt verder kijken, moet je vandaag beginnen.’
Je bent een onderzoeker en onderwijzer in hart en nieren. Waar blijkt dat uit?
‘Ik ben al mijn hele leven bezig met proefjes doen: uitzoeken hoe iets werkt, waar het vandaan komt. Ik heb er recent weer een doeboek voor leerkrachten over geschreven: Proefjes voor een betere wereld. En ik geef veel les aan kinderen, op school en in buurthuizen. Ik leer daar zelf ook weer van. Bijvoorbeeld hoe belangrijk het is om bewust positief te blijven bij alle leerlingen, iedereen gelijkwaardig te behandelen. En: wat je geeft, krijg je dubbel en dwars terug. Kinderen zijn zo nieuwsgierig, die hebben een honger naar weten. En geloof me, er is niets leukers dan die honger te stillen. Leren is gewoon heel leuk. Ik moet er niet aan denken om te golfen of te gaan overwinteren in Spanje. Een studiereis naar Marokko – dat vind ik wél inspirerend.’
Wat was de inspiratie voor jouw lespakket?
‘Een Marrokaans muntje met een ster erop. Dat oude muntje maakte me nieuwsgierig: waar komt die ster vandaan? Iedereen denkt dat het een muntje uit Israël is. Ja, het is inderdaad een davidster die erop staat. Maar in de islam is het ook het zegel van Salomo, Davids zoon. Dat ben ik verder gaan uitzoeken, en het blijkt dat dezelfde ster op allerlei plekken voorkomt: ook bij hindoes, bij boeddhisten, bij christenen. Waarnemen en verder kijken vormen de kern van onderzoek. Waarnemen en verbanden leggen, verrast worden en nieuwsgierig zijn naar meer. Dat levert mooie verhalen op, over allerlei sterren – met 4, 5, 6 of zelfs 16 punten.’
Wat wil je met dit lespakket bereiken?
‘Ik hoop dat leerlingen en docenten uit verschillende culturen hierdoor herkennen dat er in alle culturen vergelijkbare symboliek wordt gebruikt en dat daaronder gemeenschappelijke waarden liggen. Want dat is zo belangrijk, juist nu: begrip tussen culturen. Ik ga er de wereld niet mee verbeteren, maar misschien wel een beetje eraan bijdragen dat de volgende generatie dat wel doet – dat optimisme en idealisme heb ik!’
Win het doeboek van Jos van den Broek
Wil je nog meer proefjes doen in de klas? Doe dan mee aan onze winactie. We verloten 1 exemplaar Proefjes voor een betere wereld. Het boek staat vol met uitdagende vragen en prikkelende gespreksonderwerpen voor in de klas en thuis. Wil je meedoen? Stuur dan voor 24 april een mail naar nieuws@leidenuniv.nl met als onderwerp 'Doeboek'.