Overmatig alcohol- en middelengebruik onder studenten: wat kun jij doen?
Het is cruciaal dat een universiteit oog heeft voor signalen van overmatig alcohol- en middelengebruik onder studenten. Ook als medewerker kun jij een belangrijke rol spelen door middelengebruik ter sprake te brengen. ‘Dat ene gesprek kan al het verschil maken’, zegt adviseur Jitske Hoogervorst van verslavingszorginstelling Brijder.
Dag Jitske, waarom is alcohol- en middelengebruik zo’n groot thema in het studentenleven?
‘Voor veel studenten is alcohol- en middelengebruik normaal en onderdeel van het sociale leven. Tegelijk is de studententijd een fase met veel veranderingen en soms ook stress. Gebruik kan dan een manier worden om te ontspannen of erbij te horen. Veel studenten drinken regelmatig meer dan goed voor ze is, en uit de Monitor Mentale gezondheid en Middelengebruik Studenten 2025 blijkt dat ongeveer 1 op de 4 studenten risico loopt op een alcoholstoornis. Studenten die zich somber voelen, slecht slapen of veel stress ervaren, grijpen ook vaker naar middelen. Het risico is dat alcohol- en middelengebruik ongemerkt toeneemt en invloed krijgt op iemands studie, mentale gezondheid en relaties. Juist daarom is het belangrijk om signalen vroeg te herkennen en bespreekbaar te maken.’
Hoe werken Brijder en de Universiteit Leiden samen om dat te doen?
‘Vanuit Brijder ondersteunen we zowel studenten als medewerkers met vragen over alcohol- en middelengebruik. Sinds oktober 2025 bieden we in Plexus een gratis spreekuur aan voor iedereen die ergens tegenaan loopt of gewoon eens wil sparren over gebruik. Dat kan gaan over jezelf, maar ook als je je zorgen maakt om iemand anders. We geven ook trainingen aan medewerkers en studentbesturen en studentenorganisaties en denken mee over beleid of specifieke situaties. Iedereen kan bij ons aankloppen.’
‘Het belangrijkste is: als iets opvalt of anders voelt dan normaal, neem dat dan serieus.’
Hoe herken je als docent of studiebegeleider mogelijk problematisch gebruik?
‘Er is geen vast profiel, maar signalen kunnen bijvoorbeeld zijn dat iemand vaker afwezig is of deadlines mist, concentratieproblemen heeft of studievertraging oploopt. Duidelijke gedragsverandering of er vermoeid of onverzorgd uitzien kunnen ook iets betekenen. Het belangrijkste is: als iets opvalt of anders voelt dan normaal, neem dat dan serieus. Soms is het belangrijkste wat je kunt doen laten weten dat je beschikbaar bent als de student er met iemand over wil praten.’
Hoe ga je het gesprek aan met een student?
‘Houd het simpel en menselijk. Je hoeft geen expert te zijn. Aandacht en betrokkenheid zijn al een belangrijke eerste stap. Zeg bijvoorbeeld: “Hé, ik merk dat het de laatste tijd wat minder lijkt te gaan. Klopt dat?” Of: “Ik zie dat je de afgelopen weken vaker afwezig bent. Hoe gaat het met je?” Als je vermoedt dat middelengebruik een rol speelt, kun je dat voorzichtig benoemen met een vraag als: “Soms zie ik studenten die veel drinken of gebruiken als het minder goed gaat. Is dat iets wat bij jou speelt?” Wat verder helpt in het gesprek is om concreet en zonder oordeel te benoemen wat je ziet en open vragen te stellen. Dus bijvoorbeeld: “Je hebt de laatste deadlines gemist en oogt vermoeid” of “Wat speelt er op dit moment?” Luister vooral, zonder meteen met oplossingen te komen. Laat stiltes vallen en geef de ander ruimte om na te denken. En, tot slot, erken wat iemand zegt: “Ik snap dat dat veel van je vraagt.”
‘Jouw rol is niet om te overtuigen, maar om het gesprek te openen.’
Iemand hoeft niet meteen open te zijn of iets te willen veranderen – weerstand of relativeren komt vaak voor. Jouw rol is niet om te overtuigen, maar om het gesprek te openen. Dat ene gesprek kan al het verschil maken.’
Waar kun je studenten als docent of begeleider naar verwijzen?
‘Je kunt de student verwijzen naar de website van Brijder of het spreekuur in Plexus. Hier kunnen ze anoniem en zonder verwijzing of oordeel in gesprek met een van onze deskundigen.’
Voor medewerkers bieden jullie de training ‘Alcohol- en Middelengebruik onder studenten’ aan. Wat kunnen deelnemers verwachten?
‘De training is praktisch en gericht op de dagelijkse praktijk. Het doel is dat jij je zekerder voelt om iets te doen wanneer je je zorgen maakt. Je leert onder meer signalen herkennen, het gesprek aangaan, wat jouw rol wel én niet is, en waar je terechtkunt voor ondersteuning.’
Wil je medewerkers verder nog iets meegeven?
‘Je hoeft het niet perfect te doen. Als je iets signaleert: ga gewoon het gesprek aan. We zijn er niet om gebruik te verbieden, maar om bewust en verantwoord gebruik te ondersteunen en samen te kijken wat helpend is. Twijfel je? Neem vooral contact met ons op of sluit aan bij een training.’
Tekst: Jitske Verhagen