Subsidies voor AI in de zorg, rekenen met licht en klimaatbestendige steden
Onderzoekers van de faculteit Wiskunde en Natuurwetenschappen werken elke dag aan fundamentele vragen over de wereld om ons heen en aan oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen. Hiervoor ontvangen zij subsidies, prijzen of andere onderscheidingen. Wij zetten hen in de schijnwerpers.
Leidse bijdrage bij groot nationaal programma AI4Health voor zorginnovatie
Hoe maken we AI onderdeel van de Nederlandse zorg? Gerard van Westen is een van de medeaanvragers van een groot nationaal programma om dit voor elkaar te krijgen. Naast NWO investeert een breed samenwerkingsverband van publieke en private partijen, waaronder gezondheidsfondsen, zorg- en kennisinstellingen, overheid en bedrijven in AI4Health. Dit 10-jarige nationale programma zet kunstmatige intelligentie (AI) in om innovatie in de gezondheidszorg te versnellen, zorg beter af te stemmen op individuele patiënten en de druk op de zorg te verminderen. Het doel is beter opsporen van ziekten, zorg-en-preventie-op-maat, duidelijke afwegingen tussen zorg thuis of in het ziekenhuis, slimmere zorgpersoneelsinzet, en veilige, betrouwbare, duurzame én betaalbare AI.
Nieuw onderzoek naar duurzaamheid en klimaattransities
Drie onderzoekers van de Universiteit Leiden hebben financiering ontvangen voor projecten binnen nationale calls gericht op duurzaamheid en klimaattransities. De toegekende projecten laten zien hoe interdisciplinair onderzoek kan bijdragen aan oplossingen voor urgente maatschappelijke uitdagingen.
Energiezuiniger wetenschappelijk rekenen - ECO-COMPASS
Door slimmere algoritmes te ontwikkelen willen zij het energieverbruik van grootschalige simulaties en data-analyse verminderen, zonder in te leveren op snelheid of nauwkeurigheid. Binnen het Sustainable Research Practices Fund ontving het project ECO-COMPASS financiering. Ben van Werkhoven werkt hierin samen met Tristan van Leeuwen en Alexander Skorikov (CWI/NWO) aan het energiezuiniger maken van wetenschappelijk rekenen.
Klimaatbestendige en gezonde steden - Climate Adaptive Futures NL
In de KIN-call ‘Transformative practices for climate transitions’ zijn twee projecten met Leidse betrokkenheid geselecteerd. Het project Climate Adaptive Futures NL, onder leiding van Maarten Schrama samen met partners uit Rotterdam, onderzoekt hoe Nederlandse steden klimaatbestendiger kunnen worden met behoud van publieke gezondheid. Hierbij zetten de onderzoekers toekomstscenario’s en samenwerking tussen wetenschap en praktijk in, met als resultaat concrete handelingsperspectieven en een open toolkit.
Reparatie centraal in de economie - REPAIR
Het tweede project, REPAIR, richt zich op de herstelbaarheid van alledaagse producten. Door samenwerking met burgers en reparatiegemeenschappen wil het project inzicht geven in productontwerp en zo bijdragen aan langere levensduur en minder afval. Franco Donati werkt hierin samen met partners van TU Delft en de Fair Resource Foundation.
Nieuwe wetenschappelijk directeur bij IBL en Sterrewacht
Per 1 september is Dennis Claessen benoemd tot wetenschappelijk directeur van het Instituut Biologie Leiden. Claessen volgt Hubertus Irth op, die de functie sinds september 2024 vervult. De benoeming is voor vier jaar.
Henk Hoekstra is per 1 januari 2027 de nieuwe wetenschappelijk directeur van de Sterrewacht Leiden. Hij volgt Ignas Snellen op, die de rol sinds 16 augustus 2022 vervulde. Hoekstra is aangesteld voor een periode van vier jaar.
Violeta Games Rosas wint Chesneau Prize 2025
Violeta Gamez Rosas, die promoveerde bij de Sterrewacht Leiden, heeft de Chesneau Prize 2025 gewonnen voor het beste proefschrift in High Angular Resolution Astrophysics. Ze kreeg de prestigieuze onderscheiding voor haar baanbrekende observaties en analyses van de actieve galactische kern NGC 1068. Daarbij maakte ze gebruik van geavanceerde instrumenten zoals VLTI/MATISSE, VLTI/GRAVITY en ALMA. Haar werk heeft belangrijke nieuwe inzichten opgeleverd in de structuur en fysica van deze complexe kosmische omgeving en geldt als een doorbraak binnen het vakgebied.
Samenwerking met Oekraïne op gebied van elektrochemie
Marc Koper gaat op een lopend NWO-project samenwerken met professor Yurij Kalyuzhnyi van de National Academy of Sciences of Ukraine. De hoogleraar Fundamentele Oppervlaktechemie doet onderzoek naar elektrochemische processen, die belangrijk zijn voor technologieën zoals batterijen, sensoren en bescherming tegen roest. Ze draaien om de wisselwerking tussen geladen deeltjes en water, vooral bij oppervlakken zoals elektroden. In dit project ontwikkelen Koper en Kalyuzhnyi een nieuwe theorie die beter rekening houdt met hoe water zich gedraagt op moleculair niveau, inclusief waterstofbruggen. Dat moet leiden tot beter begrip én tot slimmere ontwerpen van materialen en apparaten voor energieopslag en andere toepassingen.
Grégory Schneider benoemd tot hoogleraar Chemical Nanotechnology
Grégory Schneider is per 1 mei benoemd tot hoogleraar Chemical Nanotechnology bij het Leids Instituut voor Chemisch Onderzoek (LIC). Schneider doet onderzoek naar de chemische aspecten van nanotechnologie, met een bijzondere focus op de brug tussen moleculaire en macromoleculaire systemen in apparaten. In zijn onderzoek werkt hij onder meer aan sensoren op basis van één enkel molecuul en selectieve membranen. Hier komt chemie samen met natuurkunde, nanotechnologie en biologie. Schneiders groep onderzoekt toepassingen van grafeen en andere ultradunne materialen voor detectie en energie gerelateerde technologieën.
Tadé Whenu wint Rachel Carson Afstudeerprijs 2026
Tadé Whenu onderzocht in zijn masterscriptie van Industrial Ecology het Grondstoffenstation (GSS) in Rotterdam als circulair initiatief dat uiteenlopende waarden creëert, zoals ecologische, sociale en financiële. Met actieonderzoek en het Circular Value Flower-model laat hij zien dat sommige waarden meetbaar zijn, terwijl andere beter via verhalen overgebracht kunnen worden. Ook toont hij aan dat bureaucratische barrières de samenwerking met overheden bemoeilijken. Hij betoogt dat GSS als publieke dienst erkend moet worden, wat inclusiever en langetermijnbeleid vraagt. De jury prees de heldere onderzoeksopzet, de betrokkenheid van de buurt en de zorgvuldige controle van de resultaten, en waardeerde de originaliteit en relevantie van het onderzoek, dat — in de geest van Rachel Carson — aandacht vraagt voor een urgent maar vaak onderbelicht probleem.
Rekenen met licht en AI versterken met quantum - financiering voor Nederlands-Japans onderzoek
Rekenen met licht in plaats van elektriciteit – Joost Batenburg en Qinyu Chen hebben samen met Yuya Shoji van het Institute of Science Tokyo financiering ontvangen voor een onderzoeksproject dat hiermee aan de slag gaat. Ze krijgen de financiering vanuit de call ‘Onconventionele informatieverwerkingstechnologieën’ van NWO en Japan Science and Technology Agency (JST).
Traditionele computerchips met miljarden transistors lopen tegen hun grenzen aan, bijvoorbeeld in snelheid en energieverbruik. Het OPERA-project onderzoekt daarom een alternatief: rekenen met licht in plaats van elektriciteit. Daarbij worden lichtbundels zo gestuurd dat ze vanzelf berekeningen uitvoeren terwijl ze zich voortplanten, bijvoorbeeld voor beeldverwerking of patroonherkenning. Dit kost veel minder energie dan gewone chips. Het project ontwikkelt nu een eerste prototype, gericht op toepassingen in medische beeldvorming.
Hoe kunnen bestaande, kleine quantumcomputer AI versterken? Ook Vedran Dunjko (LIACS/LION) samen met Jordi Tura krijgt een subsidie van 1,1 miljoen euro uit deze call voor een quantumproject. De quantumcomputers maken speciale datatransformaties (“quantum features”) die klassieke computers helpen om beter te leren, bijvoorbeeld bij voorspellingen of het ontdekken van patronen. Het project richt zich op het begrijpen, ontwikkelen en testen van deze technieken, met als doel toepassingen te vinden die nu al praktisch inzetbaar zijn.