‘Als we investeren in elkaar leren kennen, kan samenleven zo mooi zijn.’ - LDE whitepaper
In de nieuwe whitepaper van Leiden-Delft-Erasmus Universities (LDE) delen diversiteitsonderzoekers en -professionals praktische lessen over diversiteitsdilemma’s. Van migratie en integratie tot (ouderen)zorg en sport. Op 26 juni wordt de bundel met acht duo-interviews gepresenteerd op de Kennisdag van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).
Onderzoek als brug tussen wetenschap en beleid
De achtste whitepaper van LDE is voortgekomen uit het onderzoeksprogramma Dilemmas of Doing Diversity binnen de Nationale Wetenschapsagenda (NWA). Onderzoekers van de Universiteit Leiden, TU Delft en Erasmus Universiteit Rotterdam werken in het project samen met professionals uit beleid en praktijk. Door wetenschappelijke inzichten te verbinden met ervaringen uit gemeenten, zorgorganisaties, bewonersinitiatieven en maatschappelijke instellingen wil het programma bijdragen aan beter geïnformeerd beleid rond diversiteit en inclusie.
"Het gaat langzaam, maar kennis sijpelt toch door." Dat merken Ira van der Zaal van het Ministerie van Justitie en Veiligheid en Marlou Schrover, emeritus hoogleraar Economische en Sociale Geschiedenis aan de Universiteit Leiden. Elk vanuit hun eigen positie proberen ze kennis leidend te maken in (migratie)beleid en ze zien bijvoorbeeld de aandacht voor arbeidsmigratie toenemen.
Leer meer van het verleden
Toch is er nog steeds buitenproportioneel veel aandacht voor asielmigratie. De twee experts merken op dat media wel erg veel aandacht hebben voor het negatieve: meer voor protesten rond AZC’s dan voor voorbeelden van goede integratie van AZC‑bewoners in gemeenschappen. "We kunnen veel meer leren van het verleden dan we nu doen", benadrukt Schrover. Zo verbaast ze zich erover dat terugkeerpremies weer worden overwogen, want in de jaren 1980–1990 werkten ze ook niet.
Ouderenzorg
Nu de eerste arbeidsmigranten oud en zorgbehoevend worden, doen zich allerlei dilemma’s voor rond de ouderenzorg voor migranten. "Alzheimer vaststellen bij iemand die vanwege taal of cultuur een testvraag over scooters en fietsen niet kent, bemoeilijkt de diagnose", illustreert welzijnsbegeleider Kadriye Sahin-Ozogul. Aan de andere kant zegt onderzoeker Nina Conkova over woonzorgcentra: "Je hoeft de taal niet eens te spreken, als mensen jouw empathie maar voelen, voelen dat je aanwezig bent, dat je lief bent. Dat voelt een mens." Aannames doen over doelgroepen, bijvoorbeeld dat oudere migranten per se niet naar een verpleeghuis willen of dat dit taboe zou zijn, werken averechts.
Huilende ambtenaar aan de lijn
Projectleider Carla Delgado Swiatkowski en etnografisch onderzoeker Lieke van der Veer zien veel zinvolle bewonersinitiatieven stranden alsof het vierkante blokje zijn die niet door een driehoekvormig gat passen. De gemeente kan dan geen subsidie geven, hoe graag een ambtenaar dat ook wil. "Ik had pas nog een bijna huilende ambtenaar aan de lijn", vertelt Delgado. "De gemeente denkt in hokjes en initiatiefnemers denken in buren." Over initiatieven ter waarde van enkele duizenden euro’s wordt soms een veel hoger bedrag verspild aan vergaderingen. Terwijl het niet echt ingewikkeld hoeft te zijn: "Als we investeren in elkaar leren kennen en met elkaar praten, kan samenleven zo mooi zijn."
Vierkant blokje door driehoekig gat
Ook alleenstaande ouders, vaak moeders van kleur, voelen zich soms vierkante blokjes die niet in een driehoekig gat passen. Ze worden door beleidsmakers gepusht in de richting van betaald werk. En dat willen ze wel, maar ze hebben er simpelweg geen tijd voor. Stichting 1Ouderpunt biedt deze vrouwen empowerment, maar beleid en praktijk gaan al decennia langs elkaar heen. Het Surinaams-Nederlandse feministische collectief Ashanti legde al in 1980 de vinger op zere plekken. De overheid bleef hardnekkig beleid maken dat vooral paste bij traditionele kerngezinnen, terwijl maatwerk nodig is.
Sporen van koloniaal verleden
Het koloniale verleden is nog opvallend aanwezig in onze huidige samenleving, ziet historicus Suzan Abozyid. We zien andere groepen als inferieur, en dat was vroeger en nu zichtbaar in ons integratiebeleid. Groepen nieuwkomers moeten zich verregaand aanpassen aan onze leefwijze. De oplossing is eigenlijk eenvoudig, volgens gemeenteambtenaar Raphaël Boon: "Er is een verschuiving nodig van je moet je aanpassen naar hoe gaan we het samen doen?".
Tussen generaties
Ook de verschillende generaties migranten die inmiddels in ons land zijn, ondervinden hinder van koloniaal denken. Onderzoeker Lara Fizaine: "In het koloniale verleden werden rituelen en tradities van andere volken niet geduld". "Nog steeds hebben we die neiging, maar het levert veel op als ouderen tradities en rituelen uit hun cultuur wél kunnen uiten en overdragen op de jongere generaties", aldus Thérese Nleng van het Netwerk van Organisaties van Oudere Migranten.
Queer-gemeenschap: liever verhalen dan statistiek
Een bedrijf doet mee aan de Pride, maar de medewerkers weten niet waar ze discriminatie kunnen melden. Of een stichting ijvert vóór homorechten, maar tegen migranten. Onderzoeker Andrew Shield: "Ik denk dat beleidsmakers meer moeten luisteren naar mensen uit het maatschappelijk middenveld, die verhalen over diversiteitsdilemma’s uit de eerste hand horen. Als je beleid wilt maken voor huisvesting van queer-asielzoekers, is het gemakkelijk om kwantitatieve data bij elkaar te sprokkelen: hoeveel queer-asielzoekers zijn er, welk percentage daarvan klaagt over de huisvesting? Maar kwalitatieve data kunnen ons veel meer leren. Het verhaal van één queer-migrant biedt soms meer inzicht dan een statistiek."
Sport verbroedert soms juist niet
Sport verbindt, verbetert de gezondheid en brengt mensen samen. Toch? Problematische aannames, vinden experts Agnes Elling van het Mulier Instituut en onderzoeker Kay Mars. Hoe positiever het verhaal over sport, hoe makkelijker structurele ongelijkheden uit beeld verdwijnen. De ene vorm van verschil vinden we vanzelfsprekend – zoals leeftijden of lichamelijke beperkingen – maar de andere meteen gevoelig of verdacht. Zo zetten Haagse politici en ambtenaren een initiatief voor een wekelijks uurtje vrouwenzwemmen onterecht weg als iets voor één specifieke groep: orthodox-islamitische vrouwen. Mars: "En zelfs als het wel vooral voor islamitische vrouwen zou zijn: waarom zou dat slecht zijn? Er zijn ook aparte zwemuren voor andere doelgroepen, zoals ouderen of ouders met jonge kinderen."
Maak beleid niet over, maar met mensen
Mars’ conclusie, die zeker niet alleen voor sportbeleid geldt: "Inclusie kun je niet van tevoren volledig dichttimmeren op papier. En misschien wel het belangrijkste: maak beleid niet alleen over mensen, maar met mensen. Betrek de verschillende doelgroepen die je voor ogen hebt bij het ontwikkelen van beleid." Ook Elling heeft een advies dat veel beleidsmakers ter harte kunnen nemen: "investeer in langdurige relaties en vertrouwen in plaats van in tijdelijke projecten".
Over de whitepaper
De whitepaper Dilemma’s van diversiteit – Diversiteitsbeleid en -praktijk bevat acht tweegesprekken tussen zestien experts uit wetenschap, overheid en maatschappelijke organisaties over actuele vraagstukken. De publicatie is bedoeld voor beleidsmakers, bestuurders, professionals en iedereen die werkt aan inclusieve publieke dienstverlening en maatschappelijke participatie. Marlou Schrover presenteert het boekje op de Kennisdag van de Vereniging Nederlandse Gemeenten op 26 juni 2026. Daar wordt het aangeboden aan alle deelnemers. De uitgave is vanaf die dag te downloaden via de website van Leiden-Delft-Erasmus.