Meer inzicht door te luisteren: ‘Creooltalen moeten voor vol worden aangezien’
Creooltalen hadden lang een slechte naam. Ze zouden simpeler zijn dan andere talen en daardoor minder het onderzoeken waard. Universitair docent Benjamin Storme en promovendus Tristan Chopinez willen dat beeld veranderen.
Typerend voor creooltalen is hun ontstaan in een koloniale omgeving. Uit het contact tussen kolonisator en totslaafgemaakten kwamen nieuwe talen voort, die vaak een variant vormden op het Engels of Frans van de overheerser. ‘Die talen hebben eigenschappen die hen onderscheiden van andere talen’, vertelt Storme. ‘Ze hebben bijvoorbeeld niet altijd een meervoudsvorm. Als spreker moet je de hoeveelheid uit de context afleiden.’
Veel onderzoekers hebben creooltalen door dergelijke versimpelingen links laten liggen. Storme: ‘Zelfs veel moedertaalsprekers zien hun taal als een gebroken versie van het Frans of niet eens als een echte taal. Met ons project willen we aantonen dat dit wel degelijk echte talen zijn, die je net zo serieus kunt bestuderen als andere talen.’
Casestudy
Storme krijgt daarvoor een NWO XS-beurs en een beurs van de universiteit voor promovendus Chopinez. ‘Ik houd me bezig met het Haïtiaans’, vertelt de laatste. ‘In veel talen krijgt het lidwoord een medeklinker als het woord erna met een klinker begint. Bij het Engelse ‘apple’ krijg je dan ‘an’, bij een woord dat met een medeklinker begint, blijft het ‘a’. Het Haïtiaans draait dat om. Ik ga onder meer de akoestische details van dat fenomeen onderzoeken om vervolgens vanuit een meer theoretisch perspectief te analyseren hoe dit past in het creoliseringsproces.’
‘Zelf ga ik me bezighouden met voornaamwoorden’, vertelt Storme. ‘Het Haïtiaans heeft persoonlijke voornaamwoorden (bijv. “hem”, “hen”, enz.) uit het Frans overgenomen daar een eigen, complexe toepassing voor gevonden die in andere vormen van het Frans niet voorkomt. Ik ga aan de hand van fonologische, ritmische en syntactische factoren in kaart brengen hoe dit in elkaar zit. Dat maakt het een ingewikkelde casestudy, maar waarschijnlijk gaan we er op deze manier achterkomen dat de talen veel ingewikkelder in elkaar zaten dan we dachten toen we ons nog op grammatica’s en tekstboeken baseerden. Pas sinds een jaar is er een corpus met gesproken taal beschikbaar, waardoor we beter kunnen zien dat de praktijk vaak ingewikkelder is dan de beschrijving.’
‘Door het Haïtiaans beter te gaan begrijpen, gaan we het fenomeen “talen” beter begrijpen’, vult Chopinez aan. ‘Juist creooltalen kunnen ons laten zien in hoeverre het ontwikkelingsproces van talen verschilt.’