‘De praktijk en de wetenschap hebben elkaar keihard nodig’
Sinds mei 2026 versterkt Roy de Ruiter het Instituut Politieke Wetenschap als bijzonder hoogleraar Maritieme Strategie. Zijn leerstoel is een samenwerking tussen de Koninklijke Vereniging van Marine Officieren en de Universiteit Leiden. Een gesprek over verandering versus continuïteit in de wisselwerking tussen geopolitiek en maritiem-militair denken en handelen.
De zee als domein voor welvaart en veiligheid
De leerstoel Maritieme Strategie is in 2008 opgericht door de Koninklijke Vereniging van Marineofficieren (KVMO) in samenwerking met het Instituut Politieke Wetenschap. De Ruiter toont zich vereerd met zijn aanstelling. ‘Wat mij altijd opvalt als ik in Leiden ben, is de rijke academische traditie die de Universiteit en stiekem ook de stad ademt. Ik beschouw het als een grote eer daar de komende vijf jaar onderdeel van uit te mogen maken. Ook omdat Leiden toonaangevend is op het gebied van de politicologie.’
Als bijzonder hoogleraar wil De Ruiter maritieme strategie nadrukkelijker op de kaart zetten. ‘De zee is traditioneel een belangrijk domein voor de Nederlandse en Europese welvaart en veiligheid. Toch heeft Seapower tot op heden relatief weinig aandacht gekregen in de Nederlandse academische wereld. Met mijn onderwijs en onderzoek wil ik mij in het bijzonder richten op het verband tussen maritieme macht, geopolitieke invloed en nationale veiligheid en strategie. Het doel is kennis en begrip te ontwikkelen van de maritiem- strategische belangen van staten en de impact van maritiem- militaire operaties op geopolitieke besluitvorming.’
Strategische prioriteiten stellen
De Ruiter gaat ook de verbinding zoeken met andere leerstoelen in Leiden, maar zeker ook daarbuiten. ‘Het gaat om veel meer dan alleen synergie. We leven in roerige tijden. De oorzaken zijn divers, complex en onderling verbonden. De praktijk en de wetenschap hebben elkaar keihard nodig om de wereld om ons heen beter te begrijpen en de juiste strategische prioriteiten te stellen. In het huidige tijdsgewricht is dat belangrijker dan het in lange tijd is geweest.’
‘80% van alle goederen en 99% van alle data gaat over of onder zee’
‘Veel conflicten’, legt De Ruiter uit, hebben een directe relatie met het maritieme domein en dus met de strategie van een land. De zee is namelijk nog steeds de belangrijkste levensader van de mondiale economie en veiligheid. 80% van alle goederen en 99% van alle data gaat over of onder zee. De blokkade van de Straat van Hormuz herinnert ons dagelijks aan dit feit.’
De zee is altijd een ‘global common’ geweest. ‘Mede dankzij “Leidenaar” Hugo de Groot’, vervolgt De Ruiter, ‘kennen we al eeuwenlang in verschillende vormen een internationaal zeerecht. De kern is dat iedereen binnen bepaalde kaders, denk aan territoriale wateren, gebruik kan maken van de zee. Uiteindelijk heeft iedereen hier voordeel bij. Dat dit vandaag de dag onder druk staat, symboliseert de erosie van de internationale rechtsorde. Voor een klein land als Nederland kan dat grote strategische gevolgen hebben.’
Klimaatverandering
Een andere strategische uitdaging vloeit voort uit klimaatverandering. ‘De opwarming van de aarde raakt ons allemaal, maar zeker op zee heeft dit grote gevolgen. Een concreet voorbeeld is het smelten van de poolkappen. Nieuwe wateren worden daardoor toegankelijk en dat roept allerlei strategische vragen op.’
Varen en schrijven
De Ruiter kent de marine door en door. Halverwege de jaren negentig van de vorige eeuw volgde hij de opleiding tot marineofficier aan het Koninklijke Instituut voor de Marine. ‘De opleiding bestond uit een praktisch deel – leren varen en vechten met een schip – en een wetenschappelijk deel; in mijn geval ging dat over Internationale Veiligheidsstudies.’
‘Na mijn studie’, vertelt De Ruiter, ‘ben ik gaan varen op verschillende schepen van de marine en werd ik wereldwijd ingezet. Later ben ik ook vanaf schepen gaan vliegen met marinehelikopters. Ondertussen bleef ik geïnteresseerd in internationale betrekkingen en vanuit die interesse schreef ik, als dat even kon, mee aan artikelen.’ Rond zijn mijn dertigste kreeg De Ruiter van de marine de mogelijkheid zich wetenschappelijk verder te ontwikkelen en deed hij een promotietraject aan de Nederlandse Defensie Academie in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam.
Breuklijn
Het onderwerp van De Ruiters promotieonderzoek was de val van de Muur en hoe de politieke, militaire en ambtelijke leiding van Defensie daarop hebben gereageerd. ‘Deze periode was niets minder dan een breuklijn in de geschiedenis van de krijgsmacht. Met het wegvallen van de dreiging van de Sovjet-Unie stond ineens het bestaansrecht van de krijgsmacht ter discussie. De dienstplicht werd opgeschort en er begon een periode van aanhoudende bezuinigingen waar de krijgsmacht nog steeds van moet herstellen. Tegelijkertijd is de krijgsmacht sindsdien vrijwel voortdurend ingezet voor operaties in verre landen ter bevordering van de internationale rechtsorde. Het heeft mij veel geleerd over besluitvorming in tijden van crisis, over de invloed van culturele verschillen tussen organisaties als de landmacht, marine en luchtmacht en hoe lastig het is om te komen tot een gedegen strategievorming.’
Officer-scholar
Bij de Nederlandse Defensie Academie worden wetenschappers die een militaire en wetenschappelijke loopbaan combineren ‘officer-scholars’ genoemd. Na zijn promotie bleef De Ruiter operationele, bestuurlijke en wetenschappelijke functies afwisselen. ‘Deze afwisseling was een verrijking, persoonlijk, maar zeker ook professioneel. Ik ben ervan overtuigd dat we de wereld beter kunnen maken door kennis en ervaring uit de verschillende domeinen bij elkaar te brengen.’
De laatste jaren heeft De Ruiters carrière steeds meer een academische focus gekregen. Zo doceert hij bachelors en masters aan de Nederlandse Defensie Academie geef ik onderwijs (Ba/MA) aan officieren en doet hij onderzoek. Onderwerpen zijn onder andere maritieme strategie en operaties, internationale betrekkingen, strategievorming en de gevolgen van oorlog voor onderwijs.
Verandering versus continuïteit
Gevraagd naar de vragen die hij zich tegenwoordig stelt, antwoordt De Ruiter: ‘Een puzzel die me fascineert, is de impact van alle veranderingen. Wat betekenen onder andere de opkomst van drones, de veranderende internationale orde en klimaatverandering voor het denken over macht op zee? Kijk , aan de ene kant verandert er op dit moment heel veel en snel. Aan de andere kant ben ik me er als historicus van bewust dat er ook veel continuïteiten zijn.’
Leren van andere perspectieven
De komende periode staat voor De Ruiter in het teken van het landen binnen Universiteit Leiden. ‘Ik hoop snel het Instituut Politieke Wetenschap en de universiteit in bredere zin te leren kennen. Daarnaast ga ik me voorbereiden op mijn oratie, het geven van colleges en het begeleiden van promovendi. Op de wat langere termijn is het mijn ambitie een keuzevak Maritieme Strategie te ontwikkelen en een Seapower conferentie te organiseren.’ Ik kijk er naar uit in gesprek te mogen gaan en te leren van andere perspectieven. Ik heb het altijd als heel verfrissend, leerzaam en leuk ervaren om in een ‘vreemde’ wereld weer iets op te bouwen. Hopelijk ben ik voor Leiden met mijn ‘officer-scholar’ profiel ook een interessante aanvulling.’