Van klaslokaal tot museum: erfgoed van Faculteit Archeologie in Galleria
Voor decennia diende een collectie van antieke Mediterrane keramiek en artefacten als onderwijsmateriaal voor studenten Archeologie aan de Leidse Faculteit der Archeologie. Nu heeft een selectie van deze objecten een nieuw publiek gevonden in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden, waar universitair docent Martina Revello Lami optrad als gastcurator voor een onderdeel van de tentoonstelling Galleria.
Een gedeelde geschiedenis
De objecten die worden tentoongesteld maakten ooit deel uit van de onderwijscollectie van de Faculteit der Archeologie. Veel ervan werden verworven dankzij de inzet van de familie Byvanck en generaties Nederlandse archeologen en verzamelaars, en werden door studenten gebruikt om te leren hoe zij antiek keramiek konden identificeren, documenteren en interpreteren.
‘Ik was eigenlijk een van de laatsten die de collectie gebruikte tijdens onderwijswerkgroepen,’ zegt Revello Lami. ‘Gezien de geschiedenis van de collectie en haar nauwe band met zowel de Universiteit Leiden als het museum, voelde de overdracht aan het Rijksmuseum van Oudheden meer als teruggeven dan als weggeven.’
De collectie werd in 2023 formeel aan het museum overgedragen. Rond dezelfde tijd leidde een gesprek met conservator klassieke oudheden Suzan van de Velde, zelf alumna van de Faculteit der Archeologie, tot het idee om een kleine tentoonstelling over de collectie te maken. Dat plan werd uiteindelijk onderdeel van Galleria, een grootschalige tentoonstelling waarin meerdere verhalen uit de museumcollecties samenkomen.
Archeologisch onderwijs
In plaats van te proberen de volledige geschiedenis te vertellen van een zeer diverse collectie die zich uitstrekt over het hele Middellandse Zeegebied — van het klassieke Griekenland tot Cyprus en Zuid-Italië — kozen de curatoren voor een meer gerichte aanpak.
‘We hadden een invalshoek nodig die binnen een beperkte ruimte te begrijpen was,’ legt Revello Lami uit. ‘De collectie is ongelooflijk gevarieerd en haar geschiedenis is zeer complex. In plaats daarvan besloten we ons te richten op hoe zij is gebruikt in het archeologisch onderwijs en waarom keramiek zo belangrijk is voor archeologen.’ Dit vormt het concept achter de tentoonstelling Leren van het Verleden.'
Het eerste deel van de presentatie blikt terug op de geschiedenis van het archeologisch onderwijs in Leiden. Bezoekers zien objecten die ooit als studiemateriaal dienden, naast historische documentatiemethoden, opbergdozen en verpakkingsmateriaal. Grote projecties van archeologische tekeningen benadrukken de centrale rol die tweedimensionale registratie ooit speelde in archeologisch onderzoek en onderwijs.
Drie dimensies
Een van de uitdagingen die in de tentoonstelling aan bod komen, is hoe onderzoekers artefacten kunnen blijven bestuderen wanneer zij geen fysieke toegang meer tot de objecten hebben. Documentatie, zo stelt Revello Lami, wordt in zulke situaties steeds belangrijker.
‘Tegenwoordig leren we studenten om digitale registraties te maken met behulp van 3D‑scanning. Dankzij samenwerkingen met collega’s van het Leiden Learning and Innovation Centre hebben studenten met geavanceerde scanapparatuur kunnen werken en zeer snel gedetailleerde digitale modellen kunnen maken.’
De tentoonstelling laat zien hoe archeologische documentatie zich heeft ontwikkeld van tekeningen en foto’s naar driedimensionale registratie. Bezoekers kunnen zien hoe digitale modellen worden gemaakt, 3D‑geprinte replica’s bekijken en ontdekken hoe nieuwe technologieën de archeologische praktijk veranderen.
Een video-installatie toont Revello Lami en twee Leidse masterstudenten, RMA Roos Molenkamp en MA Dimitris Pavlou, die het project bespreken en uitleggen hoe digitale tools collecties toegankelijker kunnen maken. Een ander digitaal onderdeel presenteert een virtuele galerij, ontwikkeld door Dimitris Pavlou binnen zijn MA‑scriptieproject, die alternatieve manieren biedt om de verhalen achter museumobjecten en hun soms complexe geschiedenissen te vertellen.
Samenwerking
Voor Revello Lami bood het project een zeldzame kans om samen te werken met een van de grootste museale instellingen van Nederland. ‘Ik had eerder tentoonstellingen gecureerd, maar meestal op veel kleinere schaal,’ zegt ze. ‘Wat me het meest verraste, was hoe rustig het museumteam een enorm aantal projecten tegelijk wist te beheren, terwijl ze toch een duidelijke en samenhangende visie behielden.’
De ervaring verschilde aanzienlijk van eerdere tentoonstellingen die ze zelfstandig had georganiseerd, waarbij ze verantwoordelijk was voor vrijwel elk aspect van het proces. ‘Bij kleinere tentoonstellingen doe je vaak alles zelf, van het schrijven van teksten tot het rangschikken van objecten in vitrines. In het museum kon ik vertrouwen op een team van specialisten. Het was fascinerend om te zien hoeveel verschillende experts bijdragen aan het creëren van een succesvolle tentoonstelling.’
Het resultaat is voor Revello Lami meer dan een presentatie van archeologische artefacten. Het is ook een reflectie op hoe archeologie wordt onderwezen, gedocumenteerd en gecommuniceerd, en het verbindt generaties studenten met nieuwe technologieën en nieuwe publieken. ‘Wat ik het meest waardeerde, was de kans om met een veel breder publiek te spreken dan we normaal in het klaslokaal bereiken. De tentoonstelling biedt een inkijkje in het werk dat wij als archeologen doen, terwijl ze laat zien hoe zowel het vakgebied als de onderwijsmethoden blijven evolueren.’
Van potlood tot pixels
Vanwege de gekozen cookie-instellingen kunnen we deze video hier niet tonen.
Bekijk de video op de oorspronkelijke website of