Psychologen gaan onderzoeken waarom je zelfs in je eigen buurt de weg kwijtraakt
Vaak verdwalen, ook op weg naar de supermarkt in je eigen wijk. Het overkomt een aanzienlijk deel van de bevolking. Wat gebeurt er in het brein bij deze mensen? Neurowetenschapper Judith Schomaker ontvangt een NWO-XS beurs om dat te onderzoeken.
Developmental Topographical Disorientation, ook wel DTD, gebruikten onderzoekers in 2009 voor het eerst om de conditie te beschrijven waarbij gezonde mensen, zonder hersenletsel, geregeld verdwalen. Een relatief nieuws verschijnsel dus in de psychologie. ‘Voor die tijd waren er natuurlijk ook mensen met verdwaalklachten,’ vertelt neuropsycholoog Judith Schomaker. ‘Maar er zit een stigma op het niet kunnen vinden van de weg. Mensen schamen zich er vaak voor en passen hun leven erop aan, waardoor de conditie onopgemerkt blijft. Een voorbeeld is als je op een festival bent en je spreekt met je vrienden een vast punt af om elkaar te ontmoeten. Soms durven mensen dan niet te zeggen dat ze die plek niet meer terug kunnen vinden. Dan lopen ze altijd met een vriendin mee om dat te verbloemen.’
'Er zit een stigma op het kwijtraken van de weg'
De weg kwijt
Volgens verschillende onderzoeken zou 3 tot 25% van de bevolking DTD hebben. Een nogal brede range. ‘Op dit moment is er weinig consensus in het vakgebied over wanneer je DTD hebt,’ legt Schomaker uit. ‘Misschien komt het omdat er verschillende criteria en vragenlijsten worden gebruikt.’ Om de conditie verder te specificeren, introduceerden Schomaker en collega Ineke van der Ham onlangs de term ‘Atopia’. ‘Die term gebruiken we om de groep mensen te beschrijven die verdwalen omdat ze waarschijnlijk geen cognitieve kaart van hun omgeving kunnen maken. Als je je bijvoorbeeld inbeeldt dat je met je kinderen naar de speeltuin wandelt, kun je je geen mentale voorstelling maken van hoe je door de ruimte navigeert.’ Ze lanceerden voor deze groep ook het online platform De Weg Kwijt, waarop mensen ervaringsverhalen kunnen uitwisselen en mee kunnen doen aan wetenschappelijk onderzoek.
Cognitieve kaart
Op dit moment is het nog onduideijk welke aspecten een rol spelen in de vorming van een mentale kaart: aandacht, werkgeheugen, of toch iets anders. Schomaker ontvangt daarom, samen met collega’s Ineke van der Ham en Dietsje Jolles, een NOW XS-subside om te onderzoeken welke cognitieve processen hieraan ten grondslag liggen.‘Hiervoor gaan we mensen met DTD, Atopia en een controlegroep, mensen zonder verdwaalklachten, met elkaar vergelijken. We vragen deze groepen om verschillende navigatietaakjes te doen terwijl ze in de hersenscanner liggen. Daarna gaan we kijken: hoe ontstaat een cognitieve kaart van een omgeving die je nooit eerder hebt gezien? Wat gebeurt er in het brein als zich langzaam een cognitieve kaart ontwikkelt? En wat zijn individuele verschillen tussen mensen die hier goed, en minder goed in zijn?
'Onderzoek wijst er sterk op dat naviatievermogen te trainen is'
Navigeren is te leren
Met dit onderzoek hoopt Schomaker een basis te kunnen leggen voor de ontwikkeling van beter toegepaste navigatietraingen. Want, benadrukt ze: beter navigeren is in veel gevallen te leren. ‘Taxichaffeurs in Londen moeten 30.000 straten en honderden routes uit hun hoofd leren om te slagen voor hun examen,’ vertelt ze. ‘Uit eerder onderzoek onder die chauffeurs blijkt dat de hippocampus van deze chauffeurs is gegroeid, wat er sterk op wijst dat het navigatievermogen te trainen is.’ Dat oefenen worden lastiger nu we steeds vaker ‘passief’ navigeren met Google Maps of TomTom. Maar Schomaker ziet in die moderne technologie ook kansen. ‘Mijn kinderen spelen games waarin je in grote, 3D-omgevingen moet navigeren aan de hand van een mini-kaart in het scherm. Het zou goed kunnen dat je op dat soort manieren je navigatievaardigheden ook weer traint.’
Ben jij vaak de weg kwijt?
Raak je ook regelmatig verdwaald en wil je beter begrijpen hoe dit komt en hoe de weg beter leert vinden? Neem een kijkje op De Weg Kwijt, waar je ervaringen kunt uitwisselen op het forum en meer leert over de wetenschap achter navigeren. Ook kun je je hier aanmelden voor wetenschappelijk onderzoek. Op 21, 22 en 23 augustus staat het onderzoeksteam op Lowlands, waar ze met de Space Maze gaan onderzoeken hoe mensen een mentale kaart van hun omgeving vormen.