Johan Visser lanceert platform Dutch Atlantic Sources: ‘Genoeg materiaal voor een leven lang onderzoek’
Wie onderzoek doet naar de West Indische Compagnie (WIC) en de rol van Nederland in de Atlantische handel en slavernij in de zeventiende eeuw, kan voortaan terecht op een nieuw platform. Historicus Johan Visser presenteerde op de Historicidagen de Dutch Atlantic Sources.
Het nieuwe platform bevat meer dan 170.000 gedigitaliseerde en online doorzoekbare pagina’s, allemaal gerelateerd aan het reilen en zeilen van de WIC tot circa 1674. Visser stroopte er tientallen instellingen voor af. Visser: ‘De meeste bronnen komen uit Nederland, maar er staan bijvoorbeeld ook teksten uit de nationale bibliotheek van Brazilië en het New York State Archive tussen. In totaal is er ongeveer dertig meter aan papierwerk doorzoekbaar gemaakt voor de gebruiker. In samenwerking met het Nationaal Archief zijn er tientallen inventarisnummers voor het eerst digitaal ontsloten. Dat is genoeg materiaal voor een leven lang onderzoek.’
Snippers bij elkaar brengen
Visser zelf gebruikte de database de afgelopen jaren voor zijn onderzoek naar de voedselvoorziening van de West-Indische Compagnie. ‘We weten dat de compagnie voortdurend moeite had met het levensonderhoud van de mensen in het systeem, van totslaafgemaakten, tot soldaten en (in mindere mate) de elite’, vertelt hij. ‘Tegelijkertijd kent de vroegmoderne tijd een ontzettend levendige propaganda over de nieuwe wereld. Het zou er een aards paradijs zijn, met twee oogsten per jaar en vruchten die je zo van de boom kunt plukken. Ik wilde weten hoe het kwam dat de WIC ondanks die natuurlijke rijkdom zoveel moeite had om mensen in leven te houden.’
Dat leverde een methodologische uitdaging op. Visser: ‘Er is niet één boek uit de Atlantische wereld dat uiteenzet waarom die voedselvoorziening zo lastig is. Die informatie zit versnipperd in allerlei bronnen als brieven, voorraadlijsten van magazijnen en scheepsjournalen. Door de database te bouwen, kon ik al die snippers bij elkaar brengen. Bovendien is het platform overal ter wereld toegankelijk. Wanneer iemand uit Ghana iets wil opzoeken over het slavernijverleden van Elmina, scheelt dat misschien een vliegticket en de moeite om een Nederlands handschrift te ontcijferen.’
Beurzen
Het platform heeft in elk geval de Verenigde Staten al bereikt. Visser ontvangt een Fulbright-beurs om aan het New Netherland Institute in Albany onderzoek te doen naar de ideeën over de vruchtbaarheid van het land. ‘Enerzijds wordt Nieuw-Nederland, dat we kennen als Nieuw Amsterdam of New York, gepresenteerd als een ontzettend vruchtbaar land van melk en honing. Anderzijds wordt hetzelfde gezegd over de zogenaamd wilde kust van Brazilië, maar die heeft natuurlijk een heel ander klimaat. Daardoor ontstaan er twee parallelle discussies. Ik wil uitzoeken hoe daarin wordt uitgelegd dat twee verschillende gebieden allebei vruchtbaar zijn. De database kan daarbij helpen, omdat ik daarmee heel snel netwerken tussen mensen, planten en goederen in kaart kan brengen.’
Ook in het echt wil Visser mensen bij elkaar brengen. ‘Ik heb het geluk dat ik een KNAW-baanbrekersbeurs heb gekregen voor eerstegeneratiewetenschappers, waarmee ik tijdens mijn verblijf in de VS een workshop kan organiseren om met meerdere historici te reflecteren op de ontwikkeling van de geschiedschrijving van het Nederlands Atlantisch Gebied en de rol van technologische vooruitgang en AI.’
Voor het zover is, moet Visser nog wel zijn proefschrift afronden. ‘Ik vind schrijven altijd lastiger dan een database bouwen’, lacht hij. ‘Gelukkig heb komende maanden genoeg tijd en ruimte om de tekst in alle rust af te ronden.'