’The dashboard made me do it’
Digitale leermiddelen geven leraren via dashboards inzicht in de voortgang van leerlingen. Toch is niet vanzelfsprekend hoe leraren deze informatie benutten in hun onderwijs. Manel van Kessel onderzocht welke factoren het gebruik van deze dashboards in het primair onderwijs beïnvloeden. Zij promoveerde op 30 september als 71ste PhD bij het ICLON en ontving als eerste het predicaat cum laude.
Interessant en relevant onderzoek voor de onderwijspraktijk
Ruim 80% van de basisscholen maakt al gebruik van een leraardashboard. Alleen is het nog niet zo eenvoudig voor docenten om te weten hoe data in het dashboard effectief te gebruiken en hiernaar op een pedagogisch verantwoorde manier te handelen. Met name als het om het nemen van (real-time) ad hoc beslissingen gaat, op basis van data, is dat vaak lastig voor docenten.
Wat Manel het meest boeide in haar onderzoek, was de diversiteit aan perspectieven op het gebruik van dashboards. De verantwoordelijkheid voor betekenisvol gebruik ligt niet alleen bij de leraar. Het vraagt om een samenspel van factoren en gedeelde verantwoordelijkheden, van de klas en de school tot technologieontwikkeling en onderwijsbeleid. Het lastigste was om recht te doen aan de complexiteit van dashboardgebruik. Veel factoren hangen samen en verschillen per leraar en context. Tegelijkertijd ontwikkelen dashboards en educatieve technologie zich razendsnel. Elk antwoord riep nieuwe vragen op: ‘We hadden nog wel honderd vervolgstudies kunnen doen.’
Cum laude gepromoveerd
Het judicium cum laude (met lof) is aangevraagd vanwege de hoge kwaliteit van het proefschrift. Dit bestaat uit vijf studies, waarvan er drie reeds gepubliceerd zijn in toptijdschriften. Verder is het onderzoek bijzonder omdat Manel een groot aantal verschillende methoden en technieken heeft gebruikt om het onderwerp te onderzoeken. Daarnaast zijn de hoge mate van zelfstandigheid en de daadkracht van Manel ook noemenswaardig. In haar laudatio stelde begeleider Nadira Saab grappend dat Manel het begeleidingsteam (Nadira Saab, Inge Molenaar, Mario de Jonge en Carolien Knoop-van Campen) uitstekend gemanaged heeft. Manel promoveerde in deeltijd en zij combineerde haar promotieonderzoek ook nog met een drukke baan bij Kennisnet.
Gemiddeld promoveert maar 5% van de promovendi cum laude, waarvan twee keer zoveel mannen dan vrouwen (Bol, 2023). De universitaire cum laude-regeling voorziet in een uitgebreide procedure waarbij er naast de reguliere lees- en beoordelingscommissie ook nog twee externe deskundigen om advies gevraagd wordt over het proefschrift en het voorstel tot cum laude. In het geval van Manel waren dat twee internationale wetenschappers uit respectievelijk Finland en Schotland die het proefschrift ook beoordeeld hebben.
Opkomst van AI-ondersteunde dashboards
Manel noemt in de discussie van haar proefschrift verschillende mogelijke onderzoeksrichtingen die voortbouwen op haar werk, zoals bijvoorbeeld: De ontwikkeling van data literacy en docentprofessionalisering. Maar ook de opkomst van AI-ondersteunde dashboards en de gevolgen daarvan voor de rol van de leraar.
Via podcasts en presentaties voor onderzoekers en onderwijsprofessionals maakt Manel de resultaten toegankelijk voor wetenschap en praktijk. Daarbij benadrukt zij het belang van datageletterdheid: data kunnen begrijpen, kritisch beoordelen en benutten in het onderwijs. De datageletterdheidstest die zij ontwikkelde biedt kansen voor vervolgonderzoek. Bovendien kan het helpen om gerichte professionalisering van leraren vorm te geven.