Promotie
The chemistry of planet-forming disks: A story from inner to outer disk
- M. Temmink
- Datum
- vrijdag 5 juni 2026
- Tijd
- Bezoekadres
-
Academiegebouw
Rapenburg 73
2311 GJ Leiden
Promotor(en)
Samenvatting
Planeetvormende schijven rond jonge sterren bestaan uit gas en stof. Zoals de naam al aangeeft, zijn dit schijven waarin planeten en planeetstelsels ontstaan. Dankzij waarnemingen met de James Webb Ruimtetelescoop (JWST) en de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) kan de chemische samenstelling van het gas nu in detail worden bestudeerd. Dit proefschrift maakt gebruik van waarnemingen met zowel JWST om de chemische samenstelling in de binnenste gebieden van de schijf (<10 astronomische eenheden) te onderzoeken, als met ALMA voor de buitenste regionen (>10 astronomische eenheden).
De JWST-waarnemingen tonen aan dat de schijven rondom sterren zoals onze zon rijk zijn aan moleculen, met sterke emissie van H2O, CO, CO2, OH, HCN en C2H2. In het bijzonder heeft analyse van de wateremissie aangetoond dat er drie verschillende reservoiren aanwezig zijn: een koud, warm en heet waterreservoir. In twee bronnen zijn aanwijzingen gevonden voor een toename van het koude water door radiële verplaatsing van ijzige stofdeeltjes door de schijf en sublimatie bij de sneeuwlijn, maar niet in andere bronnen waar dit wel werd verwacht op grond van de ALMA-stofplaatjes. Substructuren (zoals ringen en gaten in het stof) worden verwacht deze radiele verplaatsing tegen te houden, maar de data suggereren dat sommige gaten toch de ijzige stofdeeltjes door laten.
ALMA-waarnemingen van de buitenste regionen laten zien dat de schijven rijk zijn aan simpele (CO, CS en SO) en meer complexere (H2CO en CH3OH) verbindingen. Schijven met grote asymmetrische structuren in het stof bieden een unieke kans om direct de dominante chemische processen tussen gas en ijs in kaart te brengen. Waarnemingen van de asymmetrische schijf rondom de jonge ster Oph-IRS 48 laten zien dat de moleculaire emissie gedomineerd wordt door sublimatie, maar dat chemische reacties ook voor een tweede reservoir kunnen zorgen. De waarnemingen van de schijf rondom HD 142527 laten daarentegen zien dat laat invallend materiaal een belangrijke rol kan spelen en dat het voor een lokaal verhoogde elementaire verhouding, zoals de koolstof-tot-zuurstofverhouding, kan zorgen.
Proefschriften
Ongeveer een week na de promotie zijn proefschriften van Leidse promovendi digitaal beschikbaar via het Leids Repositorium. De proefschriften op deze site zijn vrij toegankelijk. Alleen in sommige gevallen rust er een tijdelijk embargo op een proefschrift en wordt het proefschrift pas later volledig beschikbaar gesteld.
Persvragen (alleen journalisten)
071 - 527 1521
nieuws@leidenuniv.nl
Algemene informatie
Bureau Pedel
pedel@bb.leidenuniv.nl
071 527 7211