Nieuwe studie naar ruimtelijk inzicht: ‘je hebt het de hele dag nodig’
Van de vaatwasser inruimen tot de auto inpakken: goed ruimtelijk inzicht komt altijd van pas. Hoe ontwikkelen kinderen dit al op de basisschool? Wetenschappers van de Universiteit Leiden en TU Delft onderzoeken dit. ‘We willen een zinvolle toolbox voor leerkrachten maken.’
Ruimtelijk inzicht gebruik je de hele dag
Wie aan ruimtelijk inzicht denkt, associeert dit waarschijnlijk meteen met een opgave uit een toets waarbij je moet visualiseren welke vlakken je omhoog moet vouwen om tot een vierkant te komen.
In de praktijk gebruik je je ruimtelijk inzicht de hele dag door in de meest uiteenlopende situaties, weet onderzoeker Dietsje Jolles.
Jolles is verbonden aan het Instituut Pedagogische Wetenschappen van de Universiteit Leiden en doet onderzoek naar hoe mensen kennis en nieuwe vaardigheden aanleren ‘Onder ruimtelijk inzicht valt eigenlijk alles waarvan je in je hoofd een ruimtelijke voorstelling maakt’. Dan hebben we het over het inruimen van de vaatwasser, maar ook over het vinden van de weg en een rekensom oplossen. Je hebt het dus eigenlijk voortdurend nodig’, legt zij uit.
Onderzoek naar ruimtelijk inzicht in de klas
Samen met Leidse collega Marian Hickendorff (ook Instituut Pedagogische Wetenschappen) en Anna Hotze, Remke Klapwijk en Jeroen Spandaw van de TU Delft doet Jolles onder de noemer Make Space! onderzoek naar de ontwikkeling van ruimtelijk inzicht bij basisschoolkinderen. Het uiteindelijke doel is een toolbox met allerlei activiteiten rond ruimtelijk inzicht, die leerkrachten in de klas kunnen inzetten.
Aan wat voor activiteiten je dan moet denken? ‘Denk bijvoorbeeld aan het ontwerpen van een nieuw dierenverblijf in de dierentuin of een brug. Daarbij moet een kind echt aanspraak maken op het ruimtelijk denken’, legt Anna Hotze uit.
Hotze is verbonden aan de groep Science and Engineering Education van de faculteit Technische Natuurwetenschappen van de TU Delft. Zij is expert op het gebied van onderwijs in wetenschap en technologie en onderzoekend en ontwerpend leren, waar het ontwikkelen van activiteiten rondom ruimtelijk inzicht ook onder valt.
Link ruimtelijk inzicht en rekenen
Met de toolbox hopen de onderzoekers bij te dragen aan een vaste plek voor ruimtelijk inzicht in de klas. Want die plek is er nu nog niet in elke methode. En dat is wel belangrijk. Niet alleen omdat we de hele dag door aanspraak moeten maken op ons ruimtelijk inzicht, maar ook omdat het nauw samenhangt met rekenvaardigheden.
Hotze: ‘Uit onderzoek blijkt dat een goed ontwikkeld ruimtelijk inzicht bijdraagt aan de rekenvaardigheden van leerlingen.’ Jolles vult aan: ‘Studies laten zien dat we van abstracte sommen vaak een ruimtelijke voorstelling proberen te maken, omdat het dan makkelijker is om ze op te lossen. Zelfs voor een som waar geen ruimtelijk aspect aan lijkt te zitten, zoals 83-67, doen we dit.’
Daarbij is goed ontwikkeld ruimtelijk inzicht een van de belangrijkste voorspellers voor succes in opleidingen en beroepen in de bèta-hoek, weten de onderzoekers. Juist aan mensen die kiezen voor een baan in die hoek in de huidige maatschappij veel behoefte. Denk aan loodgieters en elektromonteurs.
Samenwerking met leerkrachten
Om leerkrachten en scholen te helpen hun leerlingen beter te ondersteunen, werkt het onderzoeksteam nauw met hen samen. Alle activiteiten worden in co-creatie met leerkrachten ontwikkeld, zodat ze goed aansluiten bij de praktijk in de klas. Uiteindelijk moeten er voor ieder kind passende activiteiten beschikbaar zijn.
‘Er is al veel animo onder scholen om mee te doen. Sowieso omdat rekenen en wiskunde belangrijke vakken zijn, maar ook het belang van ruimtelijk inzicht wordt steeds meer erkend’, zegt Hotze.
‘Wat ik nu soms nog hoor, is dat leerkrachten een beetje zenuwachtig worden als ze een opdracht in het boek zien staan die te maken heeft met ruimtelijk inzicht’, vult Jolles aan. ‘Dat ze eigenlijk niet goed weten wat ze ermee moeten en het dan dus makkelijker overslaan. Sowieso is ruimtelijk inzicht vaak iets waarvan mensen zeggen: ‘oeh, daar ben ik helemaal niet goed in’, terwijl studies laten zien dat je het echt kunt trainen.’
Hulp van begin tot eind
Juist daar kan de toolbox het verschil maken. Die kan leerkrachten en leerlingen het vertrouwen geven om zich verder te verdiepen in ruimtelijk inzicht. Daarmee is het werk voor het Make Space!-onderzoeksteam nog niet klaar.
‘We willen ook meten of de activiteiten effect hebben op de rekenvaardigheden van de leerlingen en of hun ruimtelijk inzicht echt vooruitgaat door de activiteiten uit de toolbox', besluit Hotze.
Dit is het hele Make Space!-team
Anna Hotze, Dietsje Jolles, Marian Hickendorff, Remke Klapwijk, Jeroen Spandaw bestaat het team van Make Space! ook uit Leonie Sonneveld (TU Delft), promovendus Paulina De Graaf-Nunez (TU Delft) en promovendus Tristan de Jonge (Universiteit Leiden). Dit project wordt gesubsidieerd door het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs.