Expositie ‘unessays’: waar recht en creativiteit elkaar ontmoeten
Wat kan er ontstaan wanneer het traditionele essay wordt losgelaten en er ruimte ontstaat voor vorm, verbeelding en experimenteren? Honours College Law-studenten ervaarden het met ‘unessays’. Hun werk is te bewonderen in een expositie in het KOG.
‘Studenten zijn geen dressuurbare objecten die enkel kennis reproduceren’, zegt Claudia Bouteligier, director en trajectcoördinator van Honours College Law, bij de opening van de expositie ‘unessays’ van HC Law-studenten. ‘Ze moeten die kennis toepassen en ermee handelen in de wereld.’
Sinds twee jaar kunnen HC Law-studenten een ‘unessay’ maken als eindopdracht. Het uitgangspunt is simpel: geen traditioneel essay of tentamen, maar een vrije, creatieve vorm zoals bijvoorbeeld muziek, een gedicht, podcast, schilderij, poster, vlog of fictieverhaal. Studenten lichten hun werk vervolgens toe in een korte reflectie, waarin ze ingaan op hun keuzes en denkproces.
Volgens Bouteligier daagt deze toetsvorm studenten uit om buiten de gebaande paden te denken en hun creativiteit te stimuleren. ‘De focus verschuift van alleen het eindresultaat naar het leerproces zelf’, zegt ze. ‘Het gaat ons om de individuele leerontwikkeling van studenten.’
De rechtszaal vertolken met zang
Student Rosah Pothof sloot het HC Law-vak Recht, Literatuur en Film af met een ‘unessay’ in de vorm van een muziekstuk. Tijdens de opening van de expositie zong zij haar compositie Zonder zicht, zichzelf begeleidend op de piano in het restaurant van het KOG. ‘Het nummer gaat over subjectiviteit in de rechtszaal,’ vertelt ze. ‘Ik liet me inspireren door zaken als die van Lucia de Berk en Els Clottemans, en door L’Étranger (red. De vreemdeling) van Albert Camus.’
Ook student Daniël Clapper presenteerde een persoonlijk unessay. Voor Stichting (Gelijk)waardig Herstel werkt hij als vrijwillig Luisterend Schrijver, waarbij hij het verhaal optekent van een ouder die is getroffen door het Toeslagenschandaal rond kinderopvangtoeslag. Volgens Clapper draait dat om meer dan financieel herstel. ‘Het is een poging bij te dragen aan emotioneel herstel’, zegt hij. ‘Door echt te luisteren naar wat iemand heeft meegemaakt, probeer je een stukje menselijkheid terug te geven.’
Die nadruk op menselijkheid en verbinding vond Clapper in het werk van filosoof Martin Buber. ‘Buber spreekt over de Ik-Jij-relatie: waarin de ene mens in zijn oneindige geheel, de andere mens in zijn oneindige geheel aanspreekt en er een verbinding ontstaat’, legt hij uit. ‘Voor mij was dat het medicijn tegen de eenzame, onnatuurlijke manier waarop onze samenleving van vandaag de dag is ingericht.’
Volgens Bouteligier laat dit de kracht van het ‘unessay’ zien. ‘Studenten leren in de reguliere studie over wat er op juridisch vlak mis is gegaan bij het Toeslagenschandaal. Dat is belangrijk, maar dat is slechts een enkel perspectief’, zegt zij. ‘Wanneer studenten daadwerkelijk in gesprek gaan met ouders wordt de omvang en diepte van een dergelijk onrecht pas echt voelbaar: het gaat om personen, zoals jij en ik. Daarbij leren studenten om echt te luisteren, zonder het hebben van een oordeel.’
Geen eindcijfer
De alternatieve toetsvorm van het ‘unessay’ beviel Pothof goed. ‘Juist omdat het zo anders is, vond ik het leuk. Je kunt nergens anders in je studie zo creatief bezig zijn,’ zegt ze. Volgens de student is het een effectieve manier om creativiteit en ‘outside the box’-denken te stimuleren: ‘Het prikkelt andere vaardigheden dan een tentamen of essay. Voor mij was het een unieke en positieve manier om een vak af te ronden.’
Naast dat het vak niet wordt afgerond met een essay of tentamen, worden de studenten beoordeeld met een pass/fail-systeem. Dat betekent dat studenten dus geen cijfer krijgen voor een vak. ‘Het lijkt mij heel lastig om de verschillende eindproducten langs dezelfde meetlat te beoordelen’, vertelt Pothof. ‘Het zou gek zijn als mijn lied met een cijfer wordt beoordeeld en het schilderij van iemand anders ook. Want deze werken verhouden zich niet tot elkaar.’
Volgens Bouteligier staat het leerproces centraal. Tijdens het vak krijgen studenten feedback op inhoud en schrijfvaardigheid, waarna wordt gekeken welke eindopdracht het beste bij hen past. ‘Sommige studenten hebben meer baat bij een traditioneel essay, anderen kunnen zich meer wagen in het creatieve domein,’ zegt ze. ‘Het gaat erom dat iedere student op een passende manier wordt beoordeeld.’
'Unessays'
De collectie ‘unessays’ omvat een zorgvuldige selectie eindopdrachten van HC Law-studenten, variërend van gedichten en fictie tot podcasts, schilderijen en muziek. De werken verkennen thema's als rechtvaardigheid, persoonlijke verantwoordelijkheid en menselijke waardigheid. De expositie is van 18 tot en met 21 mei in alle rust te bewonderen in lokaal A0.02 op het KOG. Kom langs en maak kennis met het ‘unessay’.