Academia in Motion: ‘Zoek bij lastige gesprekken altijd de verbinding’
Door de waarden waarvoor ze staat ook na te leven in haar werk, staan bij Jannemieke Ouwerkerk open en betrouwbaar leiderschap centraal. ‘Het is heel belangrijk om elkaar iets te gunnen in de wetenschap.’
Jannemieke Ouwerkerk is hoogleraar Europees strafrecht. 'Voor mij betekent Academia in Motion: open en betrouwbaar leiderschap. Door de waarden waarvoor ik sta na te leven, wil ik een werkomgeving creëren waarin ambitie en ruimhartigheid hand in hand gaan.'
Laten we die zin eens ontleden, welke waarden leef jij na als leidinggevende?
‘Voor mij is ruimhartigheid een hele belangrijke waarde. Het is heel belangrijk om elkaar iets te gunnen in de wetenschap. Dat kan in mijn ogen goed samengaan met kritisch zijn op de inhoud van elkaars werk of op iemands functioneren. Ik hou niet zo van de competitie die er is in de wetenschap. Dat als je succes hebt sommige mensen ineens niet meer aardig doen en anderen je ineens wél zien staan omdat je succes hebt.’
‘Ik heb ook ondervonden hoe belangrijk die ruimhartigheid is en welk voorbeeld we daarin bijvoorbeeld als hoogleraren kunnen geven. Je hoeft het niet inhoudelijk met elkaar eens te zijn, maar wel naar de groep uitstralen: wij vinden dit werk belangrijk en doen dat met een groot commitment. We werken goed met elkaar samen en accepteren elkaars verschillen. Dat heeft een enorm positieve impact op de rest van je team. Als je als hoogleraren zichtbaar niet door een deur kan of elkaar mijdt, dan krijg je groepjes en dat is funest voor de werksfeer.’
‘Wie verder wil groeien in de wetenschap, kan niet alleen of vooral voor zichzelf gaan.’
Zijn er andere waarden die je wilt noemen?
‘Ik heb er nog twee. Duidelijkheid creëren als leidinggevende. Duidelijk zijn in wat voor soort leidinggevende je wilt zijn en daar hoort voor mij ook bij proactief bezig zijn met hoe mensen het doen. Komen ze in aanmerking voor bevordering of niet? Dit proactieve vind ik belangrijk omdat anders de mensen die verbaal meest sterk zijn meer aandacht krijgen. Daarnaast zet ik me expliciet in voor eerlijke salariëring. Als mensen nieuw in dienst komen en het salaris wordt besproken, benoem ik dat meteen. Als het niet in pas is met de rest, geef ik die grens duidelijk aan.’
Gaan ambitie en ruimhartigheid in jouw ogen hand in hand?
‘Ja vind ik wel. Het gevaar van veel ambitie kan zijn dat je te veel voor jezelf gaat. Dit zie ik wel eens bij jonge(re) mensen, omdat dit ook de verwachting lijkt te zijn. Daar kun en moet je het over hebben als leidinggevende. Wie verder wil groeien in de wetenschap, kan niet alleen of vooral voor zichzelf gaan; die hoort ook een rol te pakken bij het opleiden en begeleiden van nieuw talent voor de toekomst van het vakgebied.’
Hoe ga je om met lastige situaties of conflicten? Lukt het je dan ook nog om die waarden na te streven?
‘Als ik kijk naar bijvoorbeeld lastige situaties rond ziekte en uitval, dan lukt me dat volgens mij goed. Dat is dankzij steun van collega’s, zoals een WD of een HR-adviseur, maar ook de cursus academisch leiderschap heeft mij hierin geholpen. Daar oefende ik eens met lastige gesprekken en kreeg ik het advies mee: ‘Zoek bij lastige gesprekken altijd de verbinding’. Dat heb ik in mijn oren geknoopt en het is een soort toverzin geworden. Het herinnert mij er steeds opnieuw aan hoe ik een gesprek over een moeilijk onderwerp of met een moeilijke boodschap kan voeren op een manier die de ander als respectvol en plezierig ervaart. Dit geeft mij ook een veilig gevoel, want als leidinggevende voel ik mij ook kwetsbaar op zo’n moment. Ik hoef maar een keer iets verkeerd te zeggen en het is klaar, zo kan het soms voelen. Door eerlijke vragen te stellen op een respectvolle manier heb ik veel meer ontspanning in dit soort gesprekken gekregen.’
Waar ligt de grens van openheid voor jou als leidinggevende?
‘Ik praat niet met collega’s over andere collega’s. Dat doe ik wel in het hooglerarenoverleg, maar dat weet mijn team, en men weet ook waarom. Ik zie qua openheid verder niet veel grenzen, mensen zijn niet achterlijk en willen terecht worden meegenomen in wat er speelt. Als dat niet meteen kan en duidelijkheid op zich laat wachten, vind ik dat soms moeilijk. Collega’s kunnen terecht wel eens ongeduldig worden en dan kan ik alleen maar zeggen: ‘Vertrouw me, ik ben er echt mee bezig, maar het kan wel even duren’.’ Het is dan aan mij om het gevraagde vertrouwen niet te beschamen.
‘Door eerlijke vragen te stellen op een respectvolle manier heb ik veel meer ontspanning in lastige gesprekken gekregen.’
Is er iets in het systeem van de universiteit waar je tegen aanloopt dat anders zou moeten?
‘Dankzij de eerlijke man-vrouw-verdeling op mijn afdeling hoef ik mij zelf op dit moment niet veel bezig te houden met die discussie, al vergt behoud van de balans continue aandacht. Ik weet natuurlijk dat die balans er op andere plekken niet altijd is.
Wat men anders wil, maar waar ik vooralsnog moeite mee heb is de ‘Iedereen professor’-actie die onder andere vanuit de Jonge Akademie is opgezet. Onderdeel daarvan is dat iedereen een toga mag dragen in een cortège. Ik ervaar dat als een miskenning van de eigen, zwaardere verantwoordelijkheid die ik heb als hoogleraar en die mag van mij best zichtbaar zijn, bijvoorbeeld in de toga.
Ik zie het zo dat een hoogleraar meest verantwoordelijk is voor het aanzien van het vakgebied. Als ik er met de pet naar gooi, staat de Leidse Afdeling Strafrecht er slecht op. Tuurlijk, hoogleraren die onterecht privileges opeisen of zich als een bullebak gedragen, die moet je aanpakken. En dat pak je niet aan door ook anderen een toga te laten dragen. Dat vind ik te makkelijk. Ik ga hier nog graag een keer over in gesprek met de Jonge Akademie.’
Wat kun je als leidinggevende morgen al doen? Tips van Jannemieke:
- Wees zichtbaar en toegankelijk. Werk vaak op kantoor.
- Besef dat je een voorbeeldfunctie hebt.
- Leid mensen op, ook in het herkennen en opleiden van nieuw talent.
- Geef complimenten, dit lijkt zo simpel maar is doeltreffend.
- Lunch af en toe mee met je team. Niet altijd, maar wel geregeld.
Academia in Motion aan Universiteit Leiden
Dit interview is onderdeel van een serie over wat collega’s doen om een cultuurverandering op de Universiteit Leiden te ondersteunen. Samen worden we een open knowledge community die nauw verbonden is met de samenleving, en waarin ieders bijdrage aan onze strategische doelen wordt erkend en gewaardeerd. Nieuwsgierig? Bezoek de website van Academia in Motion.
Tekst: Margriet van der Zee