‘Je kunt heel goed zijn in je vak, maar dat maakt je nog geen goede docent’
Studenten opleiden tot goede medici: onderwijs is een belangrijke taak van een universitair medisch centrum. Maar in de praktijk is er niet altijd genoeg ruimte en waardering voor. Dat moet anders, stelt Alexandra Langers. Want medisch onderwijs is een vak apart.
Alexandra Langers is hoogleraar Maag-, Darm- en Leverziekten, in het bijzonder innovatie en professionalisering in het medisch onderwijs. Daarnaast is zij vice-decaan onderwijs binnen het LUMC.
Jouw oratie heet ‘Medisch onderwijs: een vak apart’. Waarom is dat zo?
‘In het LUMC wordt veel onderwijs gegeven door vakspecialisten. Dat kan een medisch of wetenschappelijk vakgebied zijn. Je kunt natuurlijk heel goed zijn in je vak, maar dat maakt je nog geen goede docent. Het is iets anders om jouw kennis op een goede manier over te brengen. Dat maakt medisch onderwijs een vak apart.’
Je bent zelf arts en wetenschapper, en jouw leeropdracht als hoogleraar is gericht op onderwijs. Wat maakt dat jij je hiervoor in wilt zetten?
‘Ik vind onderwijs geven ontzettend leuk! Toen ik maag-darm-lever-arts werd, mocht ik al vrij snel een onderwijsblok coördineren. Dat kon ik zelf aanpassen naar de nieuwste inzichten en het contact met de studenten. Ik krijg heel veel energie van mensen die graag willen leren en vooruitgang willen boeken. Als je investeert in goede begeleiding, betaalt dit zich meteen terug. Dat geeft directe voldoening.’
‘Op een gegeven moment ben ik ook onderzoek naar onderwijs gaan doen. Met wetenschappelijk onderzoek op medisch gebied, wil je vaak ziektemechanismen beter begrijpen om een behandeling te ontwikkelen of verbeteren. Hetzelfde geldt voor onderzoek naar onderwijs. Je wilt niet vernieuwen om het vernieuwen, maar nieuwe onderwijsmethoden invoeren die nóg beter werken dan de methoden die je hiervoor gebruikte. Het leuke van onderzoek doen naar onderwijs, is dat dit heel dicht bij de praktijk staat. Je kunt het onderwijs continu op basis van de gevonden resultaten aanpassen.’
‘Mijn enthousiasme voor onderwijs komt ook op beleidsniveau tot uiting. Naast mijn werk als arts, ben ik vice-decaan onderwijs in het LUMC. Hierbij mag ik meedenken over de LUMC-brede onderwijsstrategie. Hier komen verschillende kerntaken van een universitair medisch centrum (zorg, onderzoek en onderwijs) in terug. Voor mij maakt dat het cirkeltje rond.’
Met welke onderzoekslijnen houd jij je bezig?
‘Het Onderwijs Expertise Centrum is het team binnen het LUMC dat onderzoek doet naar onderwijs. Een van de onderzoekslijnen is de inzet van technologische toepassingen, bijvoorbeeld augmented reality. Hierbij zie je met een bril bepaalde dingen in de omgeving waar je nu bent, die er eigenlijk niet zijn. Denk aan de Pokémon-Go-trend van een aantal jaar terug. Er zijn augmented-reality-apps ontwikkeld die helpen bij het aanleren van het lichamelijk onderzoek van de longen, of bij het aanleren van echografie van het hart. We doen onderzoek om te kijken of deze apps een deel van het reguliere onderwijs kunnen vervangen. Dit blijkt inderdaad zo te zijn.’
‘Ook gebruiken we veel meerkeuzevragen in het medisch onderwijs. Uit onderzoek weten we dat dit niet de beste manier is om kennis te toetsen. Sommige studenten zijn heel goed in het maken van meerkeuzevragen, omdat ze aan de manier waarop de vraag is gesteld al zien wat het antwoord is. Als je straks aan het werk bent, heb je geen meerkeuzevragen, maar moet je goed weten waarom je een bepaalde beslissing maakt. Met korte, open antwoorden sluiten we veel beter aan bij de praktijk. Daar spelen we nu al meer op in.’
‘Daarnaast richt ons onderzoek zich op docentprofessionalisering. Je hebt de basiskwalificatie onderwijs, maar daarna is er niet echt een herhaalcursus. Terwijl er wel dingen veranderen in onderwijsland. Denk bijvoorbeeld aan meer aandacht voor diversiteit en inclusie of kunstmatige intelligentie (AI). Daarvoor is continue scholing belangrijk. In het LUMC is dat best lastig, want onderwijs is vaak maar een klein deel van de taken. Eén van de dingen waar ik heen zou willen, zijn kerndocenten. Dit is een bepaalde groep mensen die een substantiële onderwijstaak heeft en die je ook op dit gebied goed kan bijscholen. Zij staan met het ene been in de praktijk en het andere been in het onderwijs. Zeker voor het overkoepelend onderwijs van vaardigheden is dat heel belangrijk.’
Wat gaan we in de samenleving terugzien van jouw werk als hoogleraar?
‘We zien nu al dat er steeds meer aandacht is voor preventie en beroepen buiten het ziekenhuis in de geneeskundeopleiding. Tot voor kort was de opleiding vrij ziekenhuisgedreven. Al het onderwijs werd ook gegeven door ziekenhuisspecialisten. Nu is dat gelukkig aan het veranderen. We leiden artsen op die midden in de samenleving staan.’
‘Daarnaast zetten we in op interprofessioneel leren en samenwerken, over de grenzen van het eigen vakgebied heen. Een voorbeeld daarvan is dat we samen met een promovendus onderzoeken hoe we studenten Verpleegkunde en Geneeskunde samen kunnen opleiden. Daarmee hopen we dat de samenwerking tussen verpleegkundigen en artsen op termijn verbetert. Er zijn studies die aantonen dat de kwaliteit van zorg verbetert als je interprofessioneel, over vakgebieden heen, opleidt.’
Als we mogen dromen, waar zou je willen dat het vakgebied over 10 à 15 jaar staat?
‘Ik hoop dat onderwijs in een academisch ziekenhuis meer als hoofdtaak wordt gezien. Mensen voelen zich niet altijd even erkend en gewaardeerd voor hun onderwijsprestaties en krijgen hier ook niet altijd even veel tijd voor. Docenten geven ook aan dat ze meer tijd en ruimte voor onderwijs zouden willen, zodat zij zichzelf hierin kunnen ontwikkelen.’
‘Een deel van de oplossing zie ik in meer loopbaanmogelijkheden in het onderwijs. Zo werken we aan verschillende carrièrepaden die dit mogelijk maken. Een ander deel zit hem in meer erkenning. Onderwijs is óók een kerntaak van een academisch medisch centrum. Die waardering verdienen onze professionals. Ook hier werken we hard aan. Ik hoop dat onderwijs uiteindelijk gelijkwaardig gewaardeerd wordt als bijvoorbeeld onderzoek.’
De oratie van Alexandra Langers ‘Medisch onderwijs, een vak apart’ vond plaats op 13 maart. Hier lees je de oratietekst terug.