'Tijd voor een klein feestje' bij nieuwe specialisatie High-Tech Innovation
De Nederlandse hightechindustrie heeft dringend meer gespecialiseerde technici nodig. Universiteit Leiden draagt daaraan bij met de nieuwe specialisatie High-Tech Innovation (HTI). Daarin worden scheikunde, natuurkunde, wiskunde, informatica, sterrenkunde en projectmanagement gebundeld.
Eind maart 2024 presenteerde het toenmalige kabinet Project Beethoven, een ambitieus plan om de toekomst van de hightechindustrie in Nederland veilig te stellen. Het plan was een reactie op brandbrieven van ASML en aanverwante bedrijven in de microchip-sector. De sector heeft dringend meer gespecialiseerde technici nodig. Als ons land niet op achterstand wil komen, moeten mbo, hbo en wo tienduizenden extra hightechexperts opleiden. Er werd een investeringsfonds ingericht dat zich naast de Brainportregio ook op regionale ontwikkeling richt. Zo is er voor het westen van het land 43 miljoen euro voor onderwijs, infrastructuur en huisvesting beschikbaar. Een buitenkans voor Universiteit Leiden. ‘Project Beethoven gaf urgentie en daarmee energie’, benadrukt Koenraad Schalm, hoogleraar Natuurkunde. ‘Iedereen was enorm enthousiast, dat heeft hier op de faculteit veel creativiteit losgemaakt.’
Het onderwerp kwam voordien al regelmatig in collegiale gesprekken voorbij: wat zou het mooi zijn als de verschillende science-opleidingen hun krachten konden bundelen om een nieuwe multidisciplinaire specialisatie te ontwikkelen. Daarin zou immers het beste samenkomen van wat de faculteit Wiskunde en Natuurwetenschappen aan hightechexpertise te bieden heeft. Project Beethoven was precies het duwtje dat de technische wetenschappers van Universiteit Leiden nodig hadden.
Mooie kans
Het faculteitsbestuur, de betrokken onderwijsdirecteuren en andere collega’s staken de koppen bij elkaar: dit was hét moment om een al langer besproken multidisciplinaire technische specialisatie op te zetten. High-Tech Innovation (HTI) zou de nieuwe masterspecialisatie heten. Schalm, die penvoerder werd van het HTI-traject: ‘Als universiteit werken we al hard aan het opleiden van nieuw talent en deze nieuwe route biedt een kans om hier nog meer aan bij te dragen. Bovendien vragen onze studenten al langer om een opleiding waar naast wetenschap ook ruimte is voor bedrijfsmatige aspecten.’ Maar er was nóg een belangrijke incentive: ‘Dit was voor Leiden een mooie kans om ons eigen toponderwijs onder de aandacht te brengen. Onze opleidingen op hightechgebied hebben dezelfde kwaliteit als die van technische universiteiten, maar zijn wel wat minder bekend bij de industrie. Je zou kunnen zeggen: we hadden een prachtig schilderij en daar konden we nu opeens de schijnwerpers op zetten.’
‘De hoofdelementen voor de nieuwe specialisatie hadden we al in huis’, zegt Lies Bouwman, onderwijsdirecteur van het scheikunde-instituut LIC. ‘Dat zijn namelijk de masteropleidingen van scheikunde, natuurkunde, wiskunde, informatica en sterrenkunde.’ Studenten van deze masters kunnen vanaf september 2026 in hun tweede jaar de specialisatie HTI kiezen. Bouwman: ‘De focus ligt dan nog steeds op hun eigen discipline, maar ze volgen ook HTI-gerelateerde vakken bij de vier andere opleidingen. Bij HTI hoeft een student scheikunde niet alles van bijvoorbeeld computerwetenschappen te weten, maar wel de basiskennis. Wanneer moet je de hulp van andere disciplines inroepen, en wat kunnen die disciplines voor je betekenen? De HTI-studenten leren elkaars taal spreken en kunnen daardoor over grenzen heen kijken. Het is juist die brede blik die het bedrijfsleven nodig heeft.’
Leiden gaat met HTI straks dus breedgeoriënteerde wetenschappers afleveren. Veel van die afgestudeerden zullen in het bedrijfsleven terechtkomen, waar naast technische expertise ook bedrijfsmatige vaardigheden nodig zijn. ‘Bijvoorbeeld projectmanagement, octrooimanagement, samenwerking’, zegt Wolfgang Loeffler, onderwijsdirecteur bij het natuurkunde-instituut LION. ‘Daar hebben we binnen HTI een speciaal vak voor ingericht. De hoogleraar die dat vak doceert is ook hightechondernemer, hij weet dus veel van wetenschap in de praktijk. Bovendien doen de studenten praktijkervaring op door een bedrijfsstage. Dat kan bij een groot bedrijf als ASML zijn, maar ook bij een start-up. Ze voeren daar een eigen onderzoeksproject uit, een mooie kans om alles wat ze hebben geleerd in de praktijk toe te passen.’ Die stage is een verplicht en essentieel onderdeel van HTI, waarvoor dankzij het Beethovenbudget een speciale stagecoördinator aangesteld kon worden.
Het bedrijfsleven
HTI heeft een duidelijke connectie met het bedrijfsleven. Maar hoe zijn hightechbedrijven precies betrokken bij de totstandkoming van de specialisatie? Victor van der Horst, programmamanager Beethoven en hightech bij de universiteit en medeverantwoordelijk voor de masterspecialisatie: ‘Als faculteit hadden we al contacten met het bedrijfsleven voordat we met HTI begonnen. We wisten dus vrij goed wat bedrijven nodig hebben.’ Voorbeelden van al langer bestaande samenwerkingspartners zijn SRON en ESA, grote spelers op het gebied van ruimteonderzoek, en de bedrijven op het Leiden Bio Science Park.
Er wordt veel geïnvesteerd in het contact met relevante bedrijven. Van der Horst: ‘We zijn continu op zoek naar samenwerkingen, ook naast de contacten die we al in het bedrijfsleven hebben voor de studentenstages. Daarom zetten we nu een Industry Board op. We nodigen bedrijven van binnen en buiten de hightechsector uit om hier deel van uit te maken, en daar is veel animo voor. De Industry Board is een plek waar zij hun ideeën en advies met ons kunnen delen, zo kunnen we het curriculum nog sterker maken. Natuurlijk gebeurt dat op zo’n manier dat het past bij ons onderwijs en de onafhankelijkheid die we als universiteit hebben.’
In de startblokken
In september van dit jaar gaat de High Tech Innovation-specialisatie van start. In een recordtijd van nog geen twee jaar is de nieuwe opleiding uit de grond gestampt. Iets om trots op te zijn? Een beetje terughoudendheid hoort bij de nuchtere Leidse technische wetenschappers, maar ze geven toe: ja, trots zijn ze wel. Toch blijft het spannend totdat de eerste studenten in de collegezalen zitten en in de laboratoria aan de slag gaan. ‘We beginnen klein, maar het loopt nu al storm’, zegt Van der Horst. ‘Hoe dan ook, in september is het tijd voor een klein feestje!’
Inspelen op de vraag
De wereld verandert en Universiteit Leiden verandert mee. Dat betekent nieuwe opleidingen die studenten voorbereiden op een rol bij actuele ontwikkelingen en groeiende branches. Een paar voorbeelden:
Bachelor Politicologie: Nationale en Internationale Politiek
Tom Theuns, opleidingsdirecteur bachelorprogramma’s bij Politieke Wetenschap: ‘In deze bachelor bestudeer je niet alleen de nationale en internationale politiek apart, maar ook hoe de een de ander beïnvloedt. Die brede blik op politiek is in deze tijd relevanter dan ooit. Nederland staat niet op zichzelf; het opereert binnen verbanden als de EU en de NAVO. In het nieuws gaat het over Oekraïne, Gaza, Iran, over Nederlandse standpunten en over de VS die, gedreven door de eigen nationale politiek, internationale verdragen negeert.’
Tijdens de Open Dagen bleek dat er veel belangstelling is voor de nieuwe opleiding, die in september van start gaat. Het streefcijfer van ten minste 180 nieuwe studenten lijkt dan ook heel realistisch.
Bachelor Science for Sustainable Societies
Willen we de uitdagingen van ons veranderende klimaat het hoofd bieden, dan zijn er mensen nodig die outside of the box kunnen denken en die een probleem van meerdere kanten kunnen benaderen. Bij de nieuwe bachelor Science for Sustainable Societies worden juist dat soort ‘changemakers’ opgeleid. De studenten worden zowel theoretisch als praktisch geschoold op het gebied van Natuurwetenschappen, Sociale Wetenschappen en Bestuurskunde. Opleidingsdirecteur Thijs Bosker benadrukt dat je de combinatie van die disciplines nodig hebt als je een evenwicht wilt vinden tussen de behoeften van mensen en van ecosystemen. Science for Sustainable Societies startte in september 2025 met 44 eerstejaars. De verwachting is dat dat aantal in de komende jaren sterk zal groeien.
Masterspecialisatie The Politics of Artificial Intelligence
AI: zegen of ramp? Die vraag leidt tot verhitte discussies. De nieuwe opleiding van Politieke Wetenschappen kijkt dieper dan de waan van de dag. Matthew di Giuseppe, opleidingsdirecteur masterprogramma’s: ‘In Nederland waren al opleidingen gericht op AI-toepassingen in allerlei sectoren, en ook opleidingen over verdere AI-ontwikkeling. Maar alleen bij onze nieuwe specialisatie onderzoeken studenten hoe kunstmatige intelligentie de politiek beïnvloedt. Deze niet-technische opleiding stelt vragen over zaken als AI en politieke verantwoordelijkheid, controleerbaarheid en ethiek, want het is belangrijk dat de bestuurders van de toekomst hier kritisch over kunnen nadenken. De opleiding gaat in september 2026 van start, en we zien nu al veel belangstelling.’
Beethoven in Leiden
Beethoven Zuid-Holland heeft als doel om tot 2030 samen met de wo-, hbo- en mbo-partners in Zuid-Holland 2000 extra technici en wetenschappers voor de hightechindustrie op te leiden – 1000 via regulier mbo, hbo en wo onderwijs en 1000 via het Leven Lang Ontwikkelen-programma (educatie tijdens de loopbaan). Daarvan neemt Universiteit Leiden een deel voor haar rekening. Hierbij werkt de universiteit nauw samen met de Leidse Instrumentenmakers School, die ook onderdeel is van Beethoven. Andere educatieve samenwerkingspartners zijn o.a. de Hogeschool Leiden en TU Delft.
Het totale Beethovenbudget omvat 2,51 miljard euro over de periode tot 2030 en is bedoeld voor betere infrastructuur en huisvestingsmogelijkheden, en meer hooggekwalificeerde mensen in de vier hightechregio’s Zuid-Holland, Noord-Nederland, Twente en de Brainportregio bij Eindhoven. Tot aan 2032 heeft de sector naar verwachting tienduizenden nieuwe, veelal hoogopgeleide medewerkers nodig.