Megarechtzaak tegen Meta: ‘Grote zorgen over ontwerp van online platforms’
In de VS is een megarechtszaak tegen het moederbedrijf van WhatsApp en Instagram gestart. Volgens aanklagers maken zij apps expres verslavend voor kinderen. Hoogleraar Recht en Digitale Technologie Simone van der Hof ziet in deze golf van rechtszaken een breder patroon.
In de grootste rechtszaak tegen Meta tot nu toe zeggen bijna 30 Amerikaanse staten dat Meta methodes inzet om kinderen zo lang mogelijk op platforms te houden. Bovendien heeft het bedrijf informatie van kinderen onder de 13 jaar verzameld zonder toestemming van hun ouders, terwijl dat bij wet verboden is in de Verenigde Staten. Volgens Van der Hof, gespecialiseerd in kinderrechten in de digitale omgeving: ‘Er zijn grote zorgen over ontwerpkeuzes van online platforms die impact hebben op autonomie, welzijn en de rechten van gebruikers, met name kinderen.’
Stop met verslavende technieken
De inzet is groot. De staten willen dat Meta ‘verslavende technieken’ achter zijn apps aanpast: geen automatisch afspelende video's meer, geen likes, geen filters die het uiterlijk veranderen, geen mogelijkheid om meerdere accounts te maken. Ook willen zij dat ouders de accounts van hun kinderen moeten verifiëren. Tenslotte eisen ze een schadevergoeding die volgens Meta zelf op kan lopen tot 1,2 biljoen dollar, waarvan het bedrijf zelf beweert dat dit bedrag aantoont dat de zaak ‘onredelijk’ is.
Het is niet de eerste keer dat mensen in actie komen tegen Meta, maar het is wel de grootste rechtszaak tegen het bedrijf ooit. Eerder dit jaar oordeelde een jury in de VS dat de bedrijven Meta en Google er expres voor hebben gezorgd dat hun apps, Instagram en YouTube, verslavend zijn. ‘Vaak gaat het over schermtijd, maar dat is slechts één onderdeel van het probleem,’ zegt Van der Hof.
Ook schadelijke content, schadelijke contacten (denk aan de Amerikaanse zaken tegen Meta en Omegle rond seksueel misbruik), gevaarlijke online challenges en microtransacties waar kinderen later spijt van krijgen, horen volgens haar tot hetzelfde spectrum. Van der Hof en Catalina Goanta (UU) deden onderzoek naar microtransacties die kinderen online maken.
Volgens de procureur-generaal van Californië, Rob Bonta, zijn Facebook en Instagram ‘zo ontworpen dat kinderen steeds langer op de platforms blijven, tot het punt van fysieke en mentale schade’. Hij noemt dat ‘niet alleen moreel verwerpelijk, maar ook illegaal’. Meta zelf zegt veel te hebben gedaan om jongeren te beschermen en zegt dat te kunnen bewijzen in de rechtbank.
Risico’s voor minderjarigen beperken
De Verenigde Staten hebben op federaal niveau nauwelijks regels over sociale media en kinderen; de klagende staten proberen dat gat via de rechter te vullen. In Europa geldt sinds 2024 de Digital Services Act (DSA), die grote platforms verplicht risico's voor minderjarigen actief te onderzoeken en te beperken. Vorig jaar berispte de Europese Commissie Meta en TikTok al formeel voor precies dezelfde ontwerpkeuzes waar de Amerikaanse staten nu tegen procederen.
‘De bedrijven mogen daar eerst nog op reageren,’ zegt Van der Hof. ‘Daarna kan er mogelijk een flinke boete volgen. Dat kan betekenen dat de platforms in de EU aanpassingen moeten gaan doen, en dat zal ook in Nederland effect hebben.’
Meta en Google aansprakelijk gesteld
Ook Nederlandse toezichthouders spreken zich uit. In oktober 2025 won burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom een zaak tegen Meta: op grond van de DSA moet het bedrijf de keuze van gebruikers respecteren voor een niet-algoritmisch samengestelde tijdlijn. Recent startte ook de Autoriteit Consument en Markt onder de DSA een onderzoek naar Roblox, gericht op de bescherming van kinderen op dat platform.
Ondertussen loopt de druk op Meta ook in andere landen op. Alleen al deze maand legde een rechtbank in New Mexico het bedrijf een boete van ruim een half miljard dollar op wegens mentale schade bij jongeren. Voor het eerst oordeelde een Amerikaanse rechter dat een socialemedia-bedrijf ‘openbare overlast’ veroorzaakt, een juridisch begrip dat de rechter vergeleek met luchtvervuiling.
Het patroon is duidelijk. Als de staten winnen en Meta wordt gedwongen likes of automatisch afspelende video's uit te schakelen, zou dat de eerste keer zijn dat een rechtbank uitspraak doet over fundamentele ontwerpkeuzes. Vanuit kinderrechtelijk perspectief vindt Van der Hof de ontwikkeling positief. ‘Het is goed dat er met dit soort rechtszaken aandacht komt voor ontwerp dat niet leeftijdsgeschikt is, en dat bedrijven daarop worden aangesproken.’