Scholars for Scholars: een fonds voor wetenschappers in nood
Wetenschap gedijt bij vrijheid, veiligheid en stabiliteit. Maar wat als die basisvoorwaarden ontbreken? Wat als collega’s wereldwijd bedreigd, vervolgd of gedwongen tot vluchten worden?
Voor Nadia Sonneveld, drijvende kracht achter Scholars for Scholars Leiden aan de Universiteit Leiden, was dit geen abstracte vraag, maar een oproep tot actie.
Uit een initiatief binnen het onderzoeksprogramma Effective Protection of Fundamental Rights (EPFR) groeide een ambitieus project: een structurele opvang voor scholars at risk; wetenschappers wier leven en werk door oorlog, vervolging of onderdrukking in gevaar zijn.
Van idee tot actie
‘Het begon in maart 2024,’ vertelt Nadia. ‘Binnen EPFR vroegen we ons af: Kunnen we niet iets concreets doen? Met Oekraïne en Gaza in het nieuws voelde het ongemakkelijk om alleen maar te praten over fundamentele rechten, zonder zelf in actie te komen.’ Uit die vraag ontstond een klein team van vijf tot tien mensen, dat ongeveer elke zes weken bijeenkwam. Doel: een infrastructuur opzetten voor de opvang van bedreigde wetenschappers, niet als eenmalige actie, maar als structurele verantwoordelijkheid van de universiteit.
Meer dan fondsenwerving alleen
Het project omvatte meer dan alleen fondsenwerving. ‘Je moet nadenken over huisvesting, rekening houden met eventuele andere gezinsleden die meereizen, en met de de mentale gezondheid van de wetenschappers, legt Nadia uit. ‘De meeste zijn getraumatiseerd. En dan is er de administratieve kant: hoe richt je een fonds in? Hoe stel je een bestedingscommissie samen en dan ook nog een beslisprotocol? Wie benader je voor donaties?’ Elke stap vereiste overleg met financiële afdelingen, HR, Service Centre International Staff, en potentiële donoren; van kerstmarkt, NWO tot de gemeente.
Een wereldwijd netwerk
Scholars at Risk is een wereldwijd netwerk dat bedreigde wetenschappers ondersteunt. Het hoofdkantoor zit in New York. Daar worden de Risk statements afgekeurd of goedgekeurd gebaseerd op een grondig assessment. Zo weet je zeker dat je met een wetenschapper te maken hebt, die echt in nood zit. Lokaal wordt de coördinatie en financiering in Nederland sinds vorig jaar weer gedaan door de Stichting Vluchteling-Studenten (UAF). Nadia maakt nu deel uit van de steering group die de landelijke infrastructuur goed op niveau moet brengen.
Een fonds met toekomst
Sinds januari 2026 is Scholars for Scholars Leiden een officieel fonds onder het Leids Universiteits Fonds (LUF). Dat biedt meer administratieve ondersteuning en meer naamsbekendheid wat de financiële zekerheid kan vergroten.
De eerste successen zijn zichtbaar: de Faculteit Sociale Wetenschappen doneerde structureel voor drie jaar (al toegezegd voordat het een LUF-fonds was), en hoogleraren vragen bij hun oraties om giften in plaats van cadeaus.
Faculteiten aan zet
Toch blijft de grootste uitdaging: structurele financiering. ‘Als elke faculteit €15.000 per jaar beschikbaar stelt, hebben we al bijna genoeg voor een fulltime onderzoeksaanstelling van 1 jaar die in totaal rond de 86.000 euro kost,’ zegt Nadia. ‘Per faculteit is het geen enorm bedrag, maar het moet wel geoormerkt worden.’ De gemeente Leiden toonde interesse, maar wil eerst zien dat de universiteit zelf de eerste stap zet.
Gezamenlijke verantwoordelijkheid
‘Wetenschap is geen vanzelfsprekendheid,’ benadrukt Nadia. ‘Veel collega’s wereldwijd riskeren hun leven voor kennis. We kunnen niet zeggen: Wij zijn topwetenschappers, terwijl anderen geen veilige plek hebben om te werken.’ Haar woorden raken de kern: academische vrijheid is een gezamenlijke verantwoordelijkheid.
Bedreigde wetenschapper
Het project is nog in ontwikkeling, maar de eerste aanvragen komen al binnen. Voor een bedreigde wetenschapper waarvan nog geen details gedeeld mogen worden, is mogelijk een plek gevonden. ‘We kijken naar financiering en vervolgstappen,’ zegt Nadia. ‘Een half jaar of jaar is kort voor een wetenschapper, helemaal iemand die zoveel heeft meegemaakt.’
Oproep
Scholars for Scholars Leiden toont aan dat kleine initiatieven grote impact kunnen hebben. Het vraagt om geduld, netwerken, en vooral: bewustzijn. ‘We planten zaadjes,’ zegt Nadia. ‘Maar op een gegeven moment moet het gewoon gebeuren. We kunnen niet terugkijken en zeggen: We hebben niets gedaan.’
Voor wie wil bijdragen of het nu gaat om donaties, ambassadeurschap, of administratieve ondersteuning is er altijd ruimte. Want zoals Nadia stelt: ‘Wetenschap is pas echt waardevol als we haar voor iedereen beschermen.’
Op de kerstmarkt van 2025 hebben de medewerkers van de Faculteit der Rechtsgeleerdheid gezamenlijk 1575 euro gedoneerd aan Scholars at Risk.
Meer weten of helpen? bezoek de Scholars for Scholars-pagina en neem contact op met: Nadia Sonneveld