Deze schaamtevrije avond vraagt ook een beetje moed van het publiek
Op de werkvloer en in de liefde: schaamte achtervolgt ons overal. Juist door je schaamte te omarmen, word je ervan bevrijd. Maar hoe doe je dat? Je leert het in het nieuwe theatercollege ‘Schaamteloos schaamtevrij’ van hoogleraar organisatiepsychologie Aukje Nauta.
Typisch: het onderwerp waar we het juist massaal over moeten hebben, vermijden we als de pest. ‘Schaamte zelf is een gênant onderwerp, en al helemaal op de werkvloer,’ vertelt Aukje Nauta, bijzonder hoogleraar in de sociale-, en organisatiepsychologie en schrijver van het boek Nooit meer doen alsof. ‘We schamen ons voor de schaamte. Dat zien we bijvoorbeeld bij onderzoek naar burnout. Kenmerkend daarvoor is dat je mentaal moe bent, maar ook dat je gevoelens van incompetentie ervaart. En die gevoelens gaan gepaard met schaamte.’
Schijn ophouden
Ook bij grensoverschrijdend gedrag speelt schaamte een belangrijke rol. ‘Niet alleen durven we ons vaak niet uit te spreken als we slachtoffer zijn, ook als we dader zijn vinden we het moeilijk toe te geven dat we fout zaten. Terwijl de ervaring leert dat als je iets in een vroeg stadium durft toe te geven en onder ogen durft te zien, dat veel meer problemen voorkomt dan als je het jarenlang verborgen houdt.’ Lastig, want schaamte roept precies die reflex op: de schijn ophouden, verbergen en verdoezelen.
Voor iedereen die zich schaamt
En juist met dat verbergen van onze schaamte moet het afgelopen zijn, vindt Nauta. Daarom dat ze, na jarenlang lezingen geven aan bedrijven en organisaties over thema’s als psychologische veiligheid en duurzame inzetbaarheid, de theaters ingaat met Schaamteloos schaamtevrij: een interactieve voorstelling over schaamte. Een avond voor alle mensen die zich weleens schamen, oftewel: voor iedereen.
Pretend-student
Niet alleen schamen we ons op de werkvloer, voor die onhandige opmerking naar een collega of huilbui in een vergadering; ook tijdens onze studietijd doen zich genoeg schaamtevolle situaties voor. Niet meekomen in de werkgroep, een black out krijgen tijdens een presentatie of, in extreme gevallen, uitvallen in je studie. De schijn ophouden lijkt voor sommigen dan de enige optie. ‘Schijnstuderen heeft alles te maken met schaamte en kan tot ernstige problemen leiden,’ vertelt Nauta. ‘Ter inspiratie voor dit theatercollege heb ik daarom ook pretend-studenten over hun ervaringen geïnterviewd. Zoals Onno (niet zijn echte naam), die in tentamentijd wegvluchtte door de intercity naar Groningen, Maastricht of Vlissingen te nemen, om tegenover z’n huisgenoten te doen alsof hij naar tentamen ging.’
Authenticiteit en verbinding
Een theatercollege over schaamte is natuurlijk niet compleet zonder dat je als publiek ook met de billen bloot gaat. Gedoseerd, dat wel. Bovendien laat Nauta ook zelf zien hoe dat eruit ziet, door een boekje open te doen over haar naar eigen zeggen ‘rommelige liefdesleven’. Want: ‘Als ik zelfonthullingen doe, en mezelf niet zo serieus neem, roept dat ook onthullingen bij anderen op.’ En uiteindelijk dienen al die ontboezemingen hetzelfde goede doel. ‘Als je je uitspreekt en je schaamte benoemt, leidt tot dat authenticiteit en verbinding en zo tot een schaamtevrij leven.’
Klaar voor een schaamtevrije avond?
'Schaamteloos schaamtevrij' is vanaf 19 mei 2026 tot en met 23 juni 2027 te beleven in theaters door heel Nederland. Op 4 september speelt Nauta in theater InsBlau in Leiden. Bekijk hier de speellijst. De regie is in handen van Berthold Gunster, schrijver bekend van de boekenserie en podcast over ‘Omdenken’.