Studenten digitalisering steeds gewilder bij overheid: ‘Mijn scriptie gaat over militaire AI-systemen’
Nynke Marije Attema groeide op in Friesland, op de boerderij tussen de dieren. Dat ze specialist in digitalisering zou worden, had ze destijds nooit kunnen bedenken. De bachelortrack Digitalisering, Bestuur en Maatschappij bij het Instituut Bestuurskunde bleek de perfecte keuze. ‘Een Tweede Kamerlid vroeg mij om input.’
Je hebt heel bewust gekozen voor digitalisering.
‘Deze specialisatie sprak mij aan omdat je wordt opgeleid als een soort schakel tussen de publieke sector en de ICT-sector. Je leert hoe technologieën effectief en verantwoord kunnen worden ingezet binnen het openbaar bestuur en krijgt inzicht in beide werelden: waar heeft de overheid behoefte aan en welke mogelijkheden biedt digitalisering? Je leert de taal van de ICT-sector begrijpen en kijkt vanuit een digitale bril naar maatschappelijke vraagstukken. Hoe kunnen we technologie inzetten om complexe problemen beter aan te pakken? Juist daar zie je dat de overheid nog een inhaalslag kan maken op het gebied van digitalisering.’
Hoe komt dat?
‘De overheid beschikt op dit moment nog niet altijd over voldoende digitale expertise en is daardoor afhankelijk van de ICT-sector. Juist daarom zijn professionals nodig die zowel de publieke als de digitale wereld begrijpen. Wanneer deze specialisten binnen de publieke sector aan de slag gaan, kan de benodigde deskundigheid daar verder worden opgebouwd. Zo wordt de afhankelijkheid van externe partijen kleiner en kan de overheid technologie zelf beter beoordelen en inzetten.’
'De overheid beschikt op dit moment nog niet altijd over voldoende digitale expertise'
Dus deze professionals zijn hard nodig.
‘Zeker. Het is heel waardevol als digitale innovaties op een goede en verantwoorde manier worden ingezet. Je wilt bijvoorbeeld voorkomen dat er opnieuw problemen ontstaan door het gebruik van algoritmes met een bias, waarbij bepaalde groepen mensen onterecht worden benadeeld. Daarvoor zijn professionals nodig die kennis hebben van nieuwe technologieën, algoritmes en kunstmatige intelligentie, maar ook begrijpen wat de gevolgen daarvan zijn in de samenleving.’
Hoe zie je dat ze ermee bezig zijn?
‘Je merkt dat er vanuit de overheid en de politiek steeds meer belangstelling is voor digitalisering én voor studenten die zich hierin specialiseren. Tijdens mijn studie heb ik verschillende ministeries bezocht. Ook ben ik door een Tweede Kamerlid uitgenodigd om een vergadering van de Commissie Digitale Zaken bij te wonen. Dat vond ik heel bijzonder. Ik heb daarnaast een keer koffie gedronken met een Tweede Kamerlid, die mij liet weten dat ik altijd ideeën of input mocht aandragen. Dat zijn ervaringen die je dankzij de ligging van de opleiding in Den Haag al tijdens je studie kunt opdoen.’
Heb je een voorbeeld van een onderwerp waar jij je op hebt gericht?
‘Een van de opdrachten die mij is bijgebleven, was het schrijven van een paper over institutioneel vertrouwen, waarbij ik de vrijheid kreeg om een eigen onderwerp te kiezen. Ik koos ervoor om onderzoek te doen naar het vertrouwen van burgers in de rechtshandhaving en de invloed van digitale opsporingsmiddelen op dit vertrouwen. Daarbij kijk je ook naar de juridische kant. Privacy en ethische vraagstukken komen uitgebreid aan bod tijdens de opleiding. De digitale wereld biedt veel mogelijkheden, maar er zijn ook gevaren.’
Je zit inmiddels in het derde jaar van de opleiding. Welke lessen heb je geleerd in dit derde jaar?
‘In mijn derde jaar heb ik mij veel beziggehouden met data. Welke gegevens verzamelt de overheid, hoe worden die gebruikt en in hoeverre zijn burgers zich daar eigenlijk van bewust? Ook heb ik gekeken naar de manier waarop data kan bijdragen aan beter beleid, zonder daarbij de privacy van burgers uit het oog te verliezen. Daarnaast heb ik mijn bachelorscriptie geschreven over de vraag in hoeverre menselijke controle over militaire AI-systemen bijdraagt aan het waarborgen van publieke waarden binnen het Nederlandse defensiebeleid.’
Wat wil je toekomstige studenten meegeven?
‘Ik zou zeggen: kom vooral een keer naar een meeloopdag en ervaar zelf hoe het is om digitalisering te studeren. Je ontdekt dan dat het veel meer is dan alleen de technische kant. Er zijn grote maatschappelijke discussies over technologie en de digitale samenleving, en juist daar kun je als bestuurskundige van betekenis zijn. Als afgestudeerde kun je echt een sleutelrol vervullen in de manier waarop de Nederlandse overheid in de toekomst met technologie omgaat. Er is op dat gebied nog veel winst te behalen. Dus kom vooral een dagje meelopen en ontdek zelf hoe interessant en belangrijk dit vakgebied is.’
