Nachtbrakers, of toch niet? Dit doen meervleermuizen in het donker
Wat doen vleermuizen ’s nachts als ze niet aan het jagen zijn? Met behulp van piepkleine gps-trackers ontdekten Leidse onderzoekers dat meervleermuizen een groot deel van de nacht rusten – in de buitenlucht. Een verrassend inzicht dat gevolgen kan hebben voor hoe we deze dieren beschermen.
Boven een smalle watergang, onder een brug, hangt in het donker een fijnmazig mistnet. Vrijwilligers wachten stil in de nacht. Dan, plotseling: een zacht gefladder. Nu moet alles snel gebeuren.
Zo begon het veldwerk van een nieuw pilotonderzoek naar meervleermuizen (Myotis dasycneme). Milieuwetenschapper Yali Si spreekt van een echt ‘passieproject’, uitgevoerd in Leiden en Rotterdam, in samenwerking met masterstudenten, goede doelen en natuurorganisaties (zie onderaan).
Voor het eerst rustten onderzoekers meervleermuizen uit met GPS-loggers met bewegingssensoren, wat een uniek inkijkje biedt in hun nachtelijke bestaan.
Kwetsbare soort
Volgens de IUCN-Rode Lijst hoort de meervleermuis in Europa tot de kwetsbare soorten. Hun populaties nemen af door verlies van leefgebied, afnemende insectenaantallen (hun voedsel) en moderne isolatie van gebouwen, waardoor slaapplaatsen verdwijnen.
‘We zien niet alleen waar ze zijn, maar ook wat ze doen’
De apparaten zijn klein, slechts 1,2 gram, maar krachtig: ‘We zien niet alleen waar de vleermuizen zijn, maar ook wat ze doen’, legt Si uit. ‘Met de accelerometerdata kunnen we zien of de vleermuis actief is of rust.’
Die combinatie is cruciaal. Vorige studies brachten vooral locaties in kaart, maar deze nieuwe aanpak koppelt gedrag aan specifieke habitats. ‘Onder ecologen heet dit functional habitat use: elk deel van het landschap heeft een specifieke functie voor de vleermuizen, zoals voedsel zoeken of rusten.’ Tot nu toe is hier nog weinig aandacht aan besteed.
Buiten uitrusten tijdens de nacht
Over waar meervleermuizen 's nachts rusten, was tot nu toe verrassend weinig bekend. De nieuwe trackingdata laten zien dat ze tussen het jagen door ongeveer een derde van de tijd pauzeren, meestal in bomen langs bosranden of in losse bomen bij water, en slechts af en toe in gebouwen.
Dat is logisch: boven het water jagen de meervleermuizen op insecten. Si legt uit: ‘Ze hebben plekken nodig om te jagen, maar ook plekken om tussendoor uit te rusten. Bij voorkeur liggen die dicht bij elkaar.’
Een landschap dat vleermuizen een handje helpt
‘Als we meervleermuizen willen beschermen, moeten we dus verder kijken dan alleen dagrustplaatsen of plekken om te jagen’, legt Si uit. ‘Je moet het hele landschap meenemen.’ Buiten Leiden en Rotterdam kunnen de methoden uit haar onderzoek ook toekomstige onderzoeken in andere regio’s of naar andere vleermuissoorten ondersteunen, en helpen wetenschappers te begrijpen hoe verschillende habitats in het landschap hun belangrijkste activiteiten te ondersteunen.
Rond Leiden en Rotterdam gebruiken meervleermuizen een mix van leefgebieden: dichtbegroeide, vegetatierijke oevers langs meren, vijvers, rivieren en watergangen leveren volop insecten om te eten. Rechtdoorlopende waterwegen, zoals kanalen, dienen als ‘snelwegen’ tussen dagrustplaatsen en voedselrijke plekken. Voor nachtelijke rust zijn meervleermuizen vooral afhankelijk van bosranden of losse bomen dicht bij voedergebieden, omdat deze snelle vliegers niet zo wendbaar zijn in het dichte bos.
Juist de combinatie van al deze leefgebieden vormt de basis voor effectieve natuurbescherming, waarbij meervleermuizen zowel genoeg eten als rust krijgen. Zelfs voor vleermuizen geldt: soms heb je gewoon even rust nodig.
Studentenprijs voor scriptie
Een groot deel van het werk werd uitgevoerd door masterstudent Gijs van der Velden, die zijn masterscriptie over het project schreef. Zijn werk werd beloond met de Stans Award voor de Beste CML-Masterscriptie. Si prijst Van der Velden om zijn inzet, zijn kwantitatieve vaardigheden en de manier waarop hij samenwerkte met de partners.
Partners en financiering
Het project werd gefinancierd door het CML Biodiversity Programme, de Zoogdierwerkgroep Zuid-Holland en de Gemeente Rotterdam.
Daarnaast werkten mee: Universiteit van Amsterdam, Vrije Universiteit Amsterdam, Batweter, Bionet Natuuronderzoek, van Horssen Ecologie, Ecoresult, Dunea, De Rooij Ecologie, Kocks Ecology, Maasarend en vele vrijwilligers.
Wetenschappelijke publicatie
Van der Velden, G., Kranstauber, B., Haarsma, A.-J., Janssen, R., van Horssen, M., Halfwerk, W., van Meurs, A., Bom, C., Schrama, M., & Si, Y. (2026). To rest or to roam: Functional habitat use of an insectivorous bat species during active and resting behavior. Biological Conservation, 111823. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2026.111823