Mag je het Europees vrij verkeer inperken om braindrain te stoppen?
Oost- en Zuid-Europa hebben te maken met een braindrain: veel hoogopgeleide mensen vertrekken naar andere EU-landen. Is het wenselijk en juridisch toegestaan om het vrije verkeer te beperken om dit te verminderen? Onderzoeker Van den Brink gaat het uitzoeken.
Schaduwzijde van mobiliteit
Vrij verkeer binnen de EU heeft veel voordelen. Mensen kunnen makkelijker werk vinden, studeren of een nieuw leven opbouwen. Maar er zijn ook nadelen, vooral voor landen waar de werkende bevolking afneemt. Volgens Martijn van den Brink, universitair docent Europees recht, is dit de schaduwzijde van mobiliteit: ‘Het vrij verkeer is goed voor veel mensen, maar sommige landen raken daardoor te veel werkenden én talent kwijt.’
De verschillen tussen landen zijn groot. Bijna één op de vijf mensen van de beroepsbevolking van Roemenië en Kroatië woont in een ander EU‑land. In Portugal en Bulgarije gaat het om bijna één op de tien. Vooral in Oost‑Europa zorgt dit voor problemen. Daar zijn door emigratie niet alleen minder werkenden, maar ook minder vakmensen, de zogeheten braindrain. Daardoor ontstaan tekorten in belangrijke sectoren zoals de zorg, het onderwijs en de technologie.
Vrij bewegen in Europa - maar tegen welke prijs?
Dit plaatst de EU voor een moeilijk dilemma. Van den Brink: ‘Vrij verkeer is belangrijk voor de eenheid van Europa, maar als landen te veel talent verliezen, komt de steun voor de EU onder druk te staan.’ Het probleem is extra groot in de gezondheidszorg. Roemenië, bijvoorbeeld, heeft sinds haar toetreding tot de EU meer dan de helft van haar artsen zien vertrekken, van wie velen naar andere EU-lidstaten zijn geëmigreerd. ‘Daardoor ontstaat in Europa een moeilijke keuze: houden we vast aan het recht van EU-burgers om vrij te reizen en te werken, of beschermen we eerst belangrijke voorzieningen zoals goede zorg? Hier hoop ik een antwoord op te vinden.'
NWO-subsidie
Van den Brink kreeg een NWO SGW-XS-subsidie voor zijn onderzoek. Deze subsidie steunt wetenschappers om fundamenteel onderzoek te doen. Het moet gaan om een veelbelovend idee dat onderzoekers in een klein, innovatief project snel kunnen onderzoeken. Van den Brink heeft een beurs van bijna €50.000, - ontvangen. Hij zal in juni 2026 beginnen met het onderzoek.