Max van Duijn nieuwe voorzitter De Jonge Akademie: ‘We moeten weerbaarder worden tegen ideologische druk’
Universitair docent Max van Duijn is de nieuwe voorzitter van De Jonge Akademie. Hij wil jonge academici ondersteunen, onderzoek dichter bij de samenleving brengen en bijdragen aan de weerbaarheid van de wetenschap.
De Jonge Akademie maakt deel uit van de KNAW. Het platform van vijftig bevlogen academici onderzoekt, adviseert en zet zich in voor verbetering van het wetenschapssysteem.
Met aanstekelijk enthousiasme vertelt Van Duijn over zijn plannen voor de komende jaren. Waar wil hij zich op richten met het bestuur en leden van De Jonge Akademie (DJA)? Hieronder een greep uit de discussies waarbij DJA een actieve rol wil spelen.
1) Maatschappelijke impact en open wetenschap
Van Duijn wil dat de wetenschap meer de verbinding met de samenleving opzoekt. Veel leden van DJA besteden een deel van hun tijd aan maatschappelijke initiatieven. Een sprekend voorbeeld is Lil’Scientist, waarin kinderen worden uitgedaagd om zelf wetenschappelijk onderzoek te doen. Of de KlimaatHelpdesk, waar wetenschappers klaar zitten om vragen over het klimaat te beantwoorden. ‘Wetenschappers hebben te lang de neiging gehad om het contact met de buitenwereld te beperken tot het ‘zenden’ van onderzoeksresultaten,’ zegt Van Duijn. ‘Maar het is belangrijk om de dialoog op te zoeken gedurende het hele wetenschappelijke proces.’ Er zijn steeds meer initiatieven op dit gebied, maar het aangaan van een betekenisvolle relatie met mensen uit alle hoeken van de samenleving blijft de komende jaren een aandachtspunt.
2) Jonge onderzoekers
Van Duijn benadrukt het belang van een stevige positie voor jonge onderzoekers. De fase van promovendus naar postdoc en UD kan stressvol en onzeker zijn, met grote behoefte aan stabiliteit. ‘Daarbij houden we ook de rolverdeling binnen de verschillende generaties van wetenschappers tegen het licht, onder meer in onze initiatieven Iedereen professor! en Profkip. Zo liggen er heel veel dagelijkse begeleidingstaken bij UDs, terwijl ze afhankelijk zijn van vaak drukbezette hoogleraren. We denken dat er nog steeds verbeteringen mogelijk zijn in hoe je die rollen op elkaar afstemt.’
Dit sluit ook aan op het initiatief Promotietraject van de Toekomst, waarmee DJA – samen met het Nationaal Expertisecentrum Wetenschap en Samenleving en Promovendi Netwerk Nederland – wil bijdragen aan een nieuwe visie op promoveren met antwoorden op vragen als: waar word je voor klaargestoomd, hoe zijn de beloningsstructuren ingericht en is het financieringslandschap hiervoor optimaal vormgegeven? Ook wordt voorgesteld om maatschappelijke bijdragen van promovendi meer zichtbaar te maken en te laten meewegen: ‘Als een promovendus twee jaar actief is op scholen, of meewerkt aan open-source software, moet dat net zo goed onderdeel zijn van het proefschrift als wetenschappelijke publicaties.’
3) Technologie en AI
Een ander thema dat Van Duijn belangrijk vindt, is de rol van kunstmatige intelligentie in onderzoek en onderwijs. AI biedt productiviteitswinst en nieuwe mogelijkheden, maar brengt ook risico’s mee zoals machtsconcentratie en verstoring van de cognitieve ontwikkeling bij studenten.
‘Soms moet je AI weren, en soms omarmen.’
Van Duijn wil dat universiteiten in hoog tempo duidelijke kaders ontwikkelen voor verantwoord gebruik van AI, afgestemd op verschillende rollen zoals mentor, examinator of innovator. ‘Soms moet je AI weren, en soms omarmen. We hebben als Jonge Akademie de expertise in huis en denken graag mee over deze, zeker voor kennisinstellingen, cruciale transitie’.
4) Academische vrijheid en onafhankelijkheid
Als voorzitter wil Van Duijn ook bijdragen aan het waarborgen van de stabiliteit en onafhankelijkheid van het wetenschapsbestel. ‘Ik wil me inzetten voor een betere interne samenwerking, tussen alfa, bèta en gamma, maar ook extern, tussen universiteiten, beleidsmakers, financieringsorganisaties en maatschappelijke partners, zodat we als wetenschap sterker staan tegen ideologische of politieke druk.’ Op dit punt heeft hij veel vertrouwen in de nieuwe minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. D66’er Rianne Letschert is oud-voorzitter van De Jonge Akademie. ‘Maar we moeten, nu de sterren in Den Haag gunstig staan, niet de fout maken te denken dat wat er in Hongarije of in de VS gebeurt, niet ook bij ons kan gebeuren.’
Na drie jaar als DJA-lid wil Van Duijn als voorzitter de stem van zijn generatie onderzoekers blijven uitdragen. ‘En als ik het stokje straks weer overdraag, hoop ik dat zij zich gehoord hebben gevoeld en dat hun ideeën en inzet echt verschil hebben gemaakt.’
Vasiliki Kosta, universitair hoofddocent aan de rechtenfaculteit, trad per 19 maart toe als bestuurslid van De Jonge Akademie. Zij benadrukt een van de focuspunten van DJA: ‘Een belangrijke prioriteit voor ons is academische vrijheid, die ervoor zorgt dat de wetenschap haar doel kan vervullen: het zoeken naar, ontdekken van en zich bezighouden met nieuwe ideeën en inzichten op een open en vrije manier, en daarmee bijdraagt aan onze democratische samenlevingen.’