Eredoctoren Safiya Noble en Catherine Malabou: De Leeslijst
In februari eert de Universiteit Leiden twee wetenschappers die op invloedrijke, innovatieve en toonaangevende wijze de uitdagingen van de moderne samenleving het hoofd hebben geboden. Catherine Malabou en Safiya Umoja Noble ontvangen een eredoctoraat voor hun baanbrekend onderzoek in respectievelijk de filosofie en internet-/mediastudies. In onderstaande lijst presenteren we enkele voorbeelden van de belangrijkste werken van deze inspirerende wetenschappers uit onze collecties.
De Franse filosofe Catherine Malabou is de auteur van een omvangrijk en veelzijdig oeuvre, met vroege werken over continentale filosofie en latere werken die zich richten op interacties met neurobiologie en epigenetica, politieke filosofie en feministisch denken. Centraal in haar onderzoek staat het concept van plasticiteit, het vermogen van dingen of systemen om tegelijkertijd vorm te geven en te ontvangen, of om te worden vernietigd en opnieuw te worden gevormd.
Het werk van Safiya Umoja Noble heeft een grote invloed gehad op het creëren van bewustzijn over hoe het internet en de algoritmes van platforms zoals Google schadelijke stereotypen, racisme en genderdiscriminatie in stand houden. Haar werk stelt gebruikers in staat om deze inmiddels alomtegenwoordige algoritmes zelf te onderzoeken door middel van kritisch zoeken, en roept beleidsmakers op om na te denken over representatie in door algoritmes gestuurde online omgevingen.
Safiya Noble Algorithms of oppression : how search engines reinforce racism
2018
Hoe wordt onze perceptie van de samenleving gevormd door de zoekmachines die we dagelijks gebruiken? Noble laat zien dat zoekmachines allesbehalve neutraal zijn: zoekalgoritmes zijn racistisch en houden maatschappelijke problemen in stand omdat ze de negatieve vooroordelen weerspiegelen die in de samenleving bestaan. Als je 'zwarte meisjes' googelt, vind je veel negatieve eigenschappen die aan zwarte vrouwen worden toegeschreven. Als je 'witte meisjes' googelt, zijn de resultaten dramatisch anders. Dit beïnvloedt hoe we naar onszelf en naar anderen kijken.
Dit boek nodigt uit tot reflectie over de diepgaande invloed die de systemen die we gebruiken om informatie te vinden hebben op de manier waarop we de werkelijkheid waarnemen. Het werd oorspronkelijk gepubliceerd in 2018: er is sindsdien veel veranderd, maar het is alleen maar belangrijker geworden om onszelf aan te leren kritisch te zijn bij het surfen op het internet, om zo een sociaal rechtvaardige samenleving te creëren.
Catherine Malabou, The Future of Hegel: Plasticity, Temporality, and Dialectic
2004 (Vertaald door Lisabeth During)
In dit vroege werk reflecteert Malabou op hoe we Hegel vandaag de dag kunnen lezen; hoe we hem actueel kunnen maken. In de moderne filosofie wordt Hegel vaak gezien als de denker van het einde der tijden. Maar stelt zijn systeem ons ook in staat om over de toekomst na te denken? In dit boek introduceert Malabou haar beroemde concept van plasticiteit.
Catherine Malabou, The New Wounded: From Neurosis to Brain Damage
2012 (Vertaald door Steven Miller)
Malabou richt zich in dit werk op ‘de nieuwe gewonden’: mensen die lijden aan psychische trauma’s als gevolg van ongelukken, degeneratieve ziekten zoals Alzheimer, of sociaal-politieke trauma’s – veroorzaakt door bijvoorbeeld marteling, terreur of seksueel misbruik. Zulke wonden hebben een diepgaande invloed op de hersenen. Hoe kunnen we met deze wonden omgaan? En wat kan de filosofie hierbij bieden?
Filosofie en psychologie bevinden zich traditioneel in domeinen die sterk gescheiden zijn van de natuurwetenschappen, zoals neurobiologie en epigenetica. Toch gaat Malabou in dit boek filosofisch in gesprek met deze vakgebieden door te reflecteren op de plasticiteit van de hersenen – hun vermogen om te geven, te ontvangen en (in dit geval) destructieve vormverliezen te ondergaan.
Catherine Malabou, Pleasure Erased: The Clitoris Unthought
2022 (Vertaald door Carolyn Shread)
De clitoris is lange tijd door de patriarchale samenleving geëlimineerd, zowel in het vrouwenlichaam als in de wetenschap, kunst, psychologie en filosofie. Zelfs vandaag de dag is genitale verminking nog steeds een gangbare praktijk. De westerse filosofie heeft de clitoris, 'het enige orgaan waarvan het enige doel genot is', grotendeels onbesproken gelaten.
Malabou maakt in dit boek de clitoris filosofisch zichtbaar, waardoor het niet alleen een orgaan van genot, maar ook een orgaan van denken wordt. Dit boek is een verfrissende bijdrage aan het hedendaagse feminisme. Tegelijkertijd bezwijkt Malabou niet aan de binaire seksuele opvattingen, maar laat ze ruimte voor queer ervaringen: het vrouwelijke overstijgt vrouw, en de clitoris is voor iedereen. Malabou karakteriseert de clitoris bondig en memorabel als een orgaan van denken met een wonderlijke en treffende bewering: 'de clitoris is een anarchist'.
Catherine Malabou, Stop Thief!: Anarchism and Philosophy
2024 (Vertaald door Carolyn Shread)
Heeft de filosofie het anarchisme nodig? En hebben anarchisten de filosofie eigenlijk wel nodig? Veel filosofen hebben aandacht besteed aan het anarchisme, maar geen van hen heeft zichzelf ooit anarchist genoemd. In dit rijke boek laat Malabou zien hoe het anarchisme lange tijd buiten de filosofie is gehouden. Door haar analyses van belangrijke filosofische denkers helpt ze ons te begrijpen hoe de filosofie het anarchisme onbesproken heeft gelaten, maar er tegelijkertijd ook van heeft geprofiteerd.
Malabou herschikt het concept van anarchie, geformuleerd rond een notie van het 'niet-regeerbare', dat veel verder reikt dan het aanzetten tot ongehoorzaamheid of gangbare kritiek op het kapitalisme. Anarchisme wordt zo een manier om de legitimiteit van politieke dominantie filosofisch ter discussie te stellen – een vraagstelling die in onze geglobaliseerde samenleving iedere dag meer weerklank vindt.
Leen boeken: digitaal en op papier
Alle boeken in de bovenstaande lijst zijn fysiek en/of digitaal te bekijken via onze Catalogus. Daar is van beide auteurs overigens nog veel meer werk te vinden. En zoek ook eens naar jouw favoriete auteur!