Empathisch reageren maakt je mooier, ook als je fronst
Wie empathisch glimlacht om iemands geluk of fronst om iemands leed, stijgt in aantrekkingskracht. Andersom maakt glimlachen uit leedvermaak iemand niet minder aantrekkelijk. Roujia Feng promoveert 26 mei op onderzoek naar de sociale gevolgen van het uiten van (contra)empathische emoties.
Een vrouw vertelt in een café dat ze is opgegroeid in een gewelddadig gezin. De serveerster hoort het en kijkt verdrietig als ze voorbijloopt. Psycholoog Roujia Feng liet proefpersonen 24 van dit soort scenario’s lezen. Ze moesten zich op die manier bijvoorbeeld voorstellen dat een vrouw op straat glimlacht om iemand die naar diens afgebrande huis staat te kijken. Of dat een schoenenverkoopster glimlacht om een klant die vertelt dat ze is hersteld van een gecompliceerde beenbreuk en eindelijk weer schoenen kan kopen.
Feng onderzocht hoe mensen reageren op andere mensen die empathisch reageren – met medeleven of blijdschap voor een ander. Ook onderzocht ze de sociale gevolgen van juist níét empathisch reageren: met zichtbaar leedvermaak of balen van iemands geluk. Voor dat laatste is geen Nederlands of Engels woord: psychologen noemen het glückschmerz.
Vrouwen oordelen strenger…
In totaal deed ze vijftien experimenten. ‘Er deden in totaal zo’n 2300 proefpersonen uit het Verenigd Koninkrijk mee aan het onderzoek uit mijn proefschrift. In een serie experimenten waarbij mensen korte scenario’s moesten lezen, vroeg ik hen of ze de beschreven emotie-expressies gepast vonden.’ Leedvermaak werd ongepaster gevonden dan gluckschmerz. Blijdschap voor werd als gepaster beoordeeld dan medeleven. Opvallend: ‘Vrouwen oordeelden strenger dan mannen. Dat gold beide kanten op, dus empathische reacties beoordeelden zij positiever, contra-empathische reacties als negatiever dan mannen dat deden.’
…Maar worden niet meetbaar strenger beoordeeld
Je hoort weleens dat vrouwen in de samenleving strenger worden beoordeeld op hun sociale gedrag. Maar Feng vond geen ‘robuuste effecten’ van de sekse van de persoon die de emotie uitte of van de persoon op wie de emotie-expressie was gericht. Feng: ‘We konden wel vaststellen dat de omvang van de gebeurtenis verschil maakt. Een reactie werd sterker gepast of ongepast gevonden als het ging om bijvoorbeeld herstel van een zware operatie dan wanneer iemand alleen maar de bus had gemist.’
Sociale gevolgen
De onderzoekster liet proefpersonen beoordelen in hoeverre ze de (contra)empathisch reagerende personen betrouwbaar en aantrekkelijk vonden. Daarbij viel iets op: ‘Er is een soort positivity bias. Empathisch reageren maakt mensen aantrekkelijker in de ogen van de beoordelaar, maar reageren met leedvermaak of glückschmerz maakte zo iemand niet mínder aantrekkelijk.’
Empathie maakt aantrekkelijker
Feng kwam daar achter door proefpersonen foto’s te laten zien van mensen die glimlachen of fronsen om de situatie van iemand anders. Vooraf hadden ze de aantrekkingskracht van deze mensen beoordeeld op basis van een foto waarop zij of hij neutraal in de camera kijkt. Als zo iemand vervolgens empathisch reageerde, werd die persoon opeens aantrekkelijker gevonden. Dat gold als de persoon op de foto glimlachte als de ander bijvoorbeeld een universitaire graad had behaald. Het gold ook als hij fronste om een nare gebeurtenis en daarbij dus niet bepaald aantrekkelijk in de camera keek. Feng: ‘Glimlachte iemand uit leedvermaak of fronste iemand uit glückschmerz, dan werd deze persoon niet minder aantrekkelijk gevonden dan met de neutrale blik. Dat is die positivity bias.’
Verdiend of onverdiend maakt misschien verschil
Feng hoopt verder onderzoek te kunnen doen naar (contra)empathische emoties. ‘Mijn werk riep veel nieuwe vragen op die ik erg interessant vind. Zo heb ik tot nu toe niet gekeken welke rol de relatie speelt die de al of niet empathisch reagerende persoon heeft tot de persoon die iets moois of naars heeft meegemaakt. Ook hebben we niet meegenomen of de vervelende of fijne gebeurtenis verdiend of onverdiend was.’ Wie weet maakt een frons om iemand die totaal onverdiend promotie krijgt op het werk, ons wel aantrekkelijker.
Roujia Feng promoveert 26 mei op het proefschrift The Social Consequences of Empathic and Counter-Empathic Emotions: Contextual Influences on Social Perception and Evaluation.