Veni-subsidie voor 19 Leidse onderzoekers
Negentien onderzoekers van de Universiteit Leiden krijgen een Veni-subsidie van NWO. Deze beurs is een stimulans voor avontuurlijke, talentvolle en baanbrekende onderzoekers om de komende 3 jaar hun eigen onderzoeksideeën verder te ontwikkelen. Elke onderzoeker krijgt maximaal 320.000 euro.
Lees in dit artikel meer over de onderzoeken van onze wetenschappers die een beurs ontvangen.
Verandering die blijft: de kracht van gewoontevorming
Pam ten Broeke - Instituut Psychologie/Health Campus*
Gezond gedrag volhouden is moeilijk. De oplossing, volgens psychologen, is gewoontevorming. In de media wordt vaak gezegd dat het 66 dagen duurt om een gewoonte te vormen, maar onderzoek laat een ander beeld zien. Sommige gewoontes vormen binnen enkele dagen, anderen na maanden, soms lukt het helemaal niet. In dit project onderzoekt Pam ten Broeke welke gedragingen het best en snelst een gewoonte worden en hoe mensen met tegenslagen kunnen omgaan. Het project levert een praktische leidraad en bewezen strategieën op die onderzoekers, zorgprofessionals en burgers helpen bij gewoontevorming voor gezonde routines die blijven.
De rol van het lichaam in publieke dienstverlening
Lianne Visser - Faculty of Governance and Global Affairs/Health Campus*
Veel burgers voelen zich niet gehoord door overheidsorganisaties of raken zelfs verstrikt in bureaucratische procedure. Andersom hebben professionals van overheidsorganisaties te maken hebben met stress en sommigen verlaten zelfs de organisatie. Lianne Visser onderzoekt hoe burgers en professionals communiceren via gebaren en stem, oordelen over uiterlijk en houding, en emoties in het lichaam vasthouden. Het resultaat toont hoe het lichaam de ervaringen van burgers met de staat vormt, het welzijn beïnvloedt en beslissingen stuurt. Visser onderzoekt hoe deze kennis kan helpen om publieke dienstverlening klantvriendelijker te maken.r
Gezondheid na de sluiting van steenkolenmijnen
Nienke Slagboom - LUMC/Health Campus*
Na de sluiting van de steenkoolmijnen in Belgisch en Nederlands Limburg ontwikkelde de gezondheid van inwoners aan beide kanten van de grens zich verschillend. In dit project onderzoekt Nienke Slagboom hoe drie generaties de sluiting hebben meegemaakt, hoe gemeenschappen reageerden en hoe gezondheid zich ontwikkelde. Wat kunnen we hiervan leren voor toekomstige transities?
De onderzoekers Lianne Visser, Pam ten Broeke en Nienke Slagboom zijn verbonden aan de Health Campus Den Haag en werken mee aan het interdisciplinaire profileringsthema Gezondheid en Welzijn.
AI als een hulpmiddel voor wetenschappelijke ontdekking in de kwantumfysica
Anna Dawid-Lekowska (Leiden Institute of Advanced Computer Science/Leids Instituut voor Onderzoek in de Natuurkunde)
AI en daarbinnen neurale netwerken zijn krachtige instrumenten voor het voorspellen van eiwitstructuren. Anna Dawid-Lekowska onderzoekt of neurale netwerken kunnen bijdragen aan doorbraken in het begrip van nieuwe kwantumfenomenen. Door neurale netwerken die hun redenering uitleggen te combineren met kwantumexperimenten wil zij nieuwe manieren onderzoeken waarop kwantumdeeltjes zich organiseren en de fysische regels achter dit gedrag blootleggen.
De natuurkunde achter de eerste levende structuren op Aarde
K.K. Nakashima
Protocellen zijn chemische modellen van de eerste levende structuren op de vroege Aarde. In dit project ontwikkelen onderzoekers vloeibare druppels die kunnen bewegen en zichzelf kunnen delen. Daarmee willen zij de natuurkundige principes achter het leven beter begrijpen.
Afrikaanse granen over de oceaan
Margret Veltman - Hortus botanicus
Met de trans-Atlantische slavenhandel heeft miljoenen Afrikanen en hun voedselgewassen naar het Caribisch gebied en andere delen van Noord- en Zuid-Amerika. Afrikaanse granen zoals sorghum en gierst waren essentieel voedsel voor tot-slaafgemaakten op Caribische plantages, maar er is weinig bekend over hun herkomst. In dit project vergelijken onderzoekers het DNA van gewassen zoals sorghum en gierst uit het Caribisch gebied en Afrika. Zo brengen zij de diversiteit, het belang voor voedselzekerheid en culturele betekenis van deze gewassen in kaart.
Wiskundig bewijs voor betrouwbare hard- en software
Emily Yu - Leiden Institute of Advanced Computer Science
Subtiele fouten in hardware- en softwarekunnen grote maatschappelijke en economische gevolgen hebben. In dit project willen onderzoekers verificatietools voor software ontwikkelen die controleerbare wiskundige bewijzen geven. De huidige verificatietools zijn complex en kunnen niet worden vertrouwd zonder onafhankelijke validatie.
Van plasticafval naar wasmiddel
F.J. de Zwart
In dit project ontwikkelen onderzoekers nieuwe moleculen die plastic kunnen afbreken en omzetten in zeep. De uitdaging is om speciale moleculen te ontwerpen die de hoge temperaturen van gesmolten plastic kunnen doorstaan en het selectief knippen, zonder zelf uiteen te vallen. Begrijpen welke moleculen dat doen is een fundamentele wetenschappelijke uitdaging. Als de onderzoekers daar achter komen kan het helpen om plastic afval om te zetten in iets nuttigs, zoals de grondstoffen voor wasmiddel.
Klimaatbestendigheid van herdersgemeenschappen
Gül Aktürk Hauser - Archeologie
Gül Aktürk Hauser richt zich op transhumance, een vorm van veeteelt waarbij mensen met hun vee seizoensgebonden trekken tussen laaggelegen en hoger gelegen weidegebieden. Hoewel deze levenswijze al eeuwenlang bestaat, zetten klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en veranderingen in landgebruik herdersgemeenschappen en de landschappen waarvan zij afhankelijk zijn steeds verder onder druk. Hoe passen herdersgemeenschappen zich aan aan een veranderend klimaat? En wat kunnen we leren van hun eeuwenoude kennis van leven met onzekerheid in de natuurlijke omgeving?
Van reactief naar proactief bestuur
Fatma Çapkurt - Instituut voor Publiekrecht
Veel burgers laten inkomensondersteunende voorzieningen waar ze recht op hebben, zoals toeslagen en uitkeringen, onbenut. Het bestuursrecht gaat ervan uit dat burgers deze rechten zelf kunnen aanvragen. Maar veel mensen zijn zich niet bewust van hun rechten, weten niet hoe ze een aanvraag moeten doen of worden simpelweg ontmoedigd door complexe aanvraagprocedures. Fatma Çapkurt ontwikkelt onderzoekt hoe overheden burgers die hun rechten niet claimen, kan identificeren en ondersteunen.
Hoe autoritaire machten via internationale media de democratische fundamenten van Europa uitdagen
Aiden Hoyle - Institute of Security and Global Affairs
Rusland en China dagen gebruiken internationale digitale nieuwsplatforms niet alleen om onwaarheden te verspreiden, maar ook om subtiel te beïnvloeden hoe democratische principes worden begrepen, toegepast en gelegitimeerd. Hoe bouwen Rusland en China deze boodschappen precies op, en hoe reageren Europeanen daarop? Aiden Hoyle wil dat begrijpen door onder andere internationale nieuwsberichten uit Rusland en China te analyseren. Dit kan uiteindelijk bijdragen aan het versterken van de democratische weerbaarheid van Europa.
Van getallen naar werkelijkheid: de metafysica van dimensies
Caspar Jacobs - Instituut voor Wijsbegeerte
Als wetenschappers een grootheid zoals massa willen meten, moeten ze altijd een eenheid gebruiken, zoals gram of pond. De eigenschap die bepaalt welke eenheden gebruikt kunnen worden voor een bepaalde grootheid wordt de ‘dimensie’ van die grootheid genoemd. Waarom hebben de grootheden die natuurkundigen gebruiken eigenlijk zo’n dimensie? Dit is een filosofische vraag over de grondslagen van de natuurkunde. Caspar Jacobs kijkt of het mogelijk is om dimensies te begrijpen als een soort ruimte waarin objecten zich bevinden. Hierdoor kunnen we beter begrijpen hoe het fysieke universum op fundamenteel niveau in elkaar steekt.
Op weg naar betere behandeling van sociale angst bij kinderen
Anke Klein - Instituut Psychologie
Sociale angst komt veel voor, heeft een grote impact op het leven van kinderen en vergroot het risico op sociale problemen, schooluitval en suïcidaliteit. Behandelingen werken bij meer dan de helft van de kinderen niet goed genoeg, omdat behandelprotocollen vaak uitgaan van één standaardaanpak. In dit project wordt onderzocht welke verschillende patronen van sociale-angstklachten bij kinderen voorkomen en hoe deze samenhangen met effect van behandeling. Dit project draagt bij aan beter afgestemde en effectievere zorg voor kinderen met sociale angst.
Hoe ons brein focus verliest en terugvindt
Steven Miletić - Instituut Psychologie
Langdurig gefocust blijven is cruciaal voor veilig rijden, het bewaken van complexe systemen en dagelijks werk. Toch begrijpen we nauwelijks hoe mentale inspanning van moment tot moment schommelt. In dit project ontwikkelt Steven Miletić wiskundige modellen die inspanning zien als een verborgen proces dat continu verandert en sporen nalaat in de snelheid en accuratesse van reacties, pupilgrootte en hersenactiviteit. Door deze inspanning nauwkeurig te analyseren, wil hij aandachtverslappingen voorspellen vóórdat ze optreden en zo veiliger, gezonder, en duurzamer werken ondersteunen.
Het verleden en heden van de Hindostaanse gemeenschap
Sanjukta Poddar - Instituut voor Regiostudies
Regelmatig wordt voorbijgegaan aan het feit dat de aanwezigheid van veel migrantengemeenschappen in Nederland direct voortkomt uit het koloniale verleden. Door migranten zelf aan het woord te laten, ontstaat er meer beter begrip voor hun ervaringen. Bijvoorbeeld voor de Hindostaanse gemeenschap, die als contractarbeiders vanuit India naar de Nederlandse kolonie Suriname werd gebracht en vervolgens naar Nederland migreerde. Door de intergenerationele overdracht van herinneringen te bestuderen, wil Sanjukta Poddar laten zien hoe het verleden blijft doorwerken in de identiteit van de gemeenschap.
Erfgoed op de vlucht: bescherming van ontheemd erfgoed in het internationaal recht
Sophie Starrenburg - Faculteit der Rechtsgeleerdheid
Gedwongen verdrijving door conflict of klimaatverandering brengt (im)materieel erfgoed in gevaar. Het internationaal erfgoedrecht biedt onvoldoende bescherming voor het erfgoed van ontheemde gemeenschappen vanwege de staatsgerichte focus. Hierdoor is er weinig begrip is voor erfgoed op de vlucht. Met dit project onderzoekt Sophie Starrenburg hoe gedwongen verdrijving de kernbeginselen van het erfgoedrecht uitdaagt en ontwikkelt ze een alternatief juridisch kader om ontheemd erfgoed beter te beschermen.
Vaccinatierespons in de milt
Dennis Hoving/LUMC
Vaccins zijn het meest effectieve doelmiddel om infectieziekten te voorkomen, maar hoe lang ze bescherming geven verschilt en neemt vaak na verloop van tijd af. Geheugencellen zijn belangrijk voor langdurige bescherming, maar het is nog onduidelijk waarom sommige vaccinreacties langer aanhouden dan anderen. Dennis Hoving onderzoekt hoe de milt bij mensen bijdraagt aan langdurige vaccinbescherming en welke eigenschappen van de geheugencellen en hun omgeving dit mogelijk maken.
Op weg naar genezing van auto-immuunziekte APS
Thijs van Mens/LUMC
Het antifosfolipiden syndroom (APS) is een auto-immuunziekte die bloedproppen veroorzaakt, met desastreuze gevolgen. Genezing is vooralsnog onmogelijk. In dit project leggen de onderzoekers de basis voor een nieuwe behandeling, waarbij ze bloedcellen van patiënten aanpassen om hun ziekmakende immuuncellen uit te schakelen. Ze doen dit door het eiwit waar de auto-immuun cellen op reageren, na te bootsen op de therapeutische cellen, als een soort lokaas. Deze aanpak zou een revolutie betekenen voor patiënten met APS.
Waarom type 1 diabetes-patiënten en hun ziekte verschillen
René van Tienhoven/LUMC
Type 1 diabetes-patiënten hebben insuline nodig omdat hun eigen insuline-producerende (bèta)cellen door het afweersysteem worden vernietigd. Insuline is echter geen genezing, en interventietrials hebben maar een gedeeltelijk en tijdelijk effect. In dit project onderzoeken de onderzoekers waarom gestreste bètacellen een afweerreactie uitlokken en waarom de ziekte verschilt tussen patiënten. Met deze kennis kunnen toekomstige behandelingen beter worden afgestemd op patiënten.