Opening Academisch Jaar voor het eerst in Den Haag: ‘Samen één academische gemeenschap’
Voor het eerst in de 451-jarige geschiedenis van de Universiteit Leiden werd het academisch jaar geopend in Den Haag. Met een cortège door de hofstad, een talkshow over AI, en een keynote van staatssecretaris Willemijn Aerdts.
Ter gelegenheid van deze historische gebeurtenis was er voor het eerst sinds 1972 weer een cortège bij de opening. Voorafgaand aan de ceremonie trok een stoet van studenten, hoogleraren, docenten, de burgemeesters van Den Haag en Leiden, wethouders, sprekers en andere gasten van het Wijnhaven-gebouw naar concertzaal Amare. Het cortège was via een livestream te volgen voor de mensen thuis en in de zaal.
Geen kopie van Leiden
‘Dit is een historisch moment. Na 451 jaar openen we in Den Haag. We zijn een universiteit in twéé steden’, zei collegevoorzitter Luc Sels. Van een verhuizing is geen sprake, benadrukte hij. Leiden en Den Haag zijn samen onderdeel geworden van één academische gemeenschap. In Leiden ligt de historische basis en de brede wetenschappelijke traditie, van archeologie tot astrofysica. Terwijl Den Haag als politiek en internationaal centrum nieuwe mogelijkheden biedt voor onderwijs en onderzoek. Den Haag hoeft dus geen kopie van Leiden te worden, aldus Sels.
Hierna stelde presentator Bo Nieuwenhuis, voormalig student International Studies, en nu redacteur bij RTL Nieuws, een aantal vragen aan alle leden van het College van Bestuur. ‘Hoe kunnen Den Haag en Leiden van elkaar leren?’, vroeg ze aan rector Sarah de Rijcke. ‘Leiden heeft stevige academische disciplines en Den Haag een grootstedelijke maatschappelijke context. Zo kan Den Haag een interessante broedplaats zijn voor die disciplines.’ Aan vicevoorzitter Timo Kos vroeg ze hoe AI, het thema van vandaag, de universiteit verandert. ‘AI biedt veel kansen maar vraagt ook om herbezinning. Laten we AI omarmen met verstand’, zei Kos.
-
Het cortège liep van het Wijnhaven-gebouw naar concertzaal Amare. -
Luc Sels: ‘We zijn een universiteit in twéé steden’ -
Staatssecretaris Willemijn Aerdts: ‘We zitten midden in de AI-revolutie.’
De AI-revolutie
Staatssecretaris Willemijn Aerdts, tot voor kort zelf docent en onderzoeker bij het Institute of Security and Global Affairs, schetste hoe kunstmatige intelligentie doordringt tot vrijwel elk domein. ‘We zitten midden in de AI-revolutie.’ Zo spoort AI sneller ziektes zoals kanker op en verwijdert een robot in de landbouw onkruid veel sneller dan boeren dat kunnen. Maar die vooruitgang dwingt ons volgens Aerdts ook om vanzelfsprekendheden opnieuw te bevragen. ‘Want wat gebeurt er met ons werk, en welke vaardigheden moeten mensen zelf blijven ontwikkelen?’
Volgens Aerdts vraagt deze revolutie vooral om keuzes: waar Nederland en Europa wél op inzetten, en waarop bewust niet. Ze riep studenten en wetenschappers op om daarbij een sleutelrol te spelen, op basis van gedegen onderzoek in plaats van aannames. Nederland heeft met sterk wetenschappelijk AI-onderzoek, een hoogwaardige hightechindustrie en veel opgeleid talent een goede uitgangspositie, al lopen de VS en China nog ver voorop.
Aerdts pleitte voor samenwerking met gelijkgestemde landen om als zogenoemde ‘middle power’ de Europese autonomie te versterken. Ze benadrukte dat iedereen mee moet kunnen doen, ook de mensen die zich zorgen maken over wat deze ontwikkeling voor hen betekent. Ze sloot af met een oproep aan de nieuwe generatie wetenschappers: ‘Blijf onderzoeken. Blijf vragen stellen. Blijf grenzen verleggen’.
Twee burgemeesters
De Haagse burgemeester Jan van Zanen en de Leidse burgemeester Peter Heijkoop gaven vervolgens hun visie op het belang van de universiteit voor hun stad. Heijkoop: ‘De universiteit heeft Leiden gevormd. Denk aan de beeldbepalende gebouwen zoals het Academiegebouw en de Sterrewacht, de grote werkgelegenheid en de tienduizenden studenten.’
Burgemeester Van Zanen was blij met deze opening van het academisch jaar in Den Haag. ‘Dit geeft erkenning. Een kwart van de studenten van deze universiteit studeert nu in Den Haag en dat is een verrijking van onze internationale stad.’ Beide burgemeesters benadrukten dat Leiden en Den Haag elkaar goed aanvullen. En hoe zorg je als stad voor eerstejaarsstudenten? Heijkoop: ‘Het is belangrijk dat je dichtbij de studentenpopulaties blijft staan. Studenten doen veel voor de stad. Maar soms moeten we ze een beetje streng toespreken als ze de boel afbreken.’
AI binnen de universiteit
Filosoof Julian van der Kraats werkt voor de IT-afdeling van de universiteit als product owner AI. Hij nam het publiek mee in de mogelijkheden van AI-producten die door universiteiten zelf zijn ontwikkeld. Hij toonde drie AI platforms die Leiden samen met andere universiteiten ontwikkelde: LUCA, LULA en LUChat. LUCA geeft docenten de mogelijkheid om te experimenteren met het conditioneren van specifieke chatbots voor hun vakken. LULA is een assistent die je taalvaardigheid aanscherpt. En LUChat is een beveiligd universitair chatplatform dat draait op 100 procent groene energie.
Juist de universiteit moet richting geven aan de manier waarop AI wordt ingezet, betoogde Kraats. ‘In deze turbulente tijd hebben we kritische denkers nodig. En die krijg je door te doen wat wij al 450 jaar doen bij deze instelling. Aan die essentie verandert ook met de komst van AI niets. Maar waar de essentie hetzelfde blijft, verandert er in de praktijk veel, omdat we op een productieve, verantwoorde en constructieve manier met AI aan de slag gaan. De vraag is dus niet zozeer wat AI met de universiteit gaat doen. De vraag is juist wat wíj met AI gaan doen.’
-
De burgemeesters van Den Haag en Leiden, Jan van Zanen en Peter Heijkoop, vertelden hoe het is om burgemeester te zijn van een kennisstad. -
Bo Nieuwenhuis, voormalig student International Studies, presenteerde de OAJ. -
Filosoof Julian van der Kraats nam het publiek mee in de mogelijkheden van AI-producten die door universiteiten zelf zijn ontwikkeld.
Talkshow
Onderzoekers, docenten en een student uit verschillende faculteiten gingen onder leiding van filosoof Bas Haring in gesprek over AI en de universiteit. Wat moeten studenten nog leren aan de universiteit nu AI overal is? Volgens de panelleden blijven kritisch nadenken, argumenten ontwikkelen en tot eigen inzichten komen belangrijk. Tegelijkertijd werd de vraag gesteld of de set vaardigheden van studenten moet worden uitgebreid, omdat in de beroepspraktijk AI veel wordt gebruikt.
En hoe verandert de rol van docenten door AI? Informaticus Joost Batenburg kon dit jaar voor het eerst niet zeggen of zijn studenten een fantastische onderzoekspaper met AI hadden geschreven of niet. ‘Je kunt daar op twee manieren naar kijken: je gaat naar de examencommissie of je gaat het gesprek aan met studenten en promovendi over hoe je verantwoord met AI om gaat.’ Meerdere panelleden benadrukten het belang van menselijke interactie, iets wat AI niet kan vervangen.
Tot slot werd gepleit voor duidelijke universitaire richtlijnen over AI, gecombineerd met ruimte om veilig te experimenteren.
Onderwijsprijs
De voorzitter van het Leids Universitair Studentenplatform (LUS), Friso Croon Boucher, maakte de winnaar van de Onderwijsprijs bekend. De prijs wordt jaarlijks uitgereikt aan de docent die door studenten bijzonder gewaardeerd wordt vanwege zijn of haar onderwijs. De winnaar mag 25.000 euro besteden aan een onderwijsinnovatie en krijgt een plekje in de Leiden Teachers’ Academy.
Van de drie genomineerden kreeg hoofddocent menselijke osteoarcheologie Rachel Schats de prijs. Studenten waarderen hoe zij complexe onderwerpen begrijpelijk weet te maken en daar veel tijd in steekt. Schats noemde het winnen van de prijs een ‘enorme eer’. ‘Onderwijs is eerlijk, kwetsbaar en soms ook ongemakkelijk en dat mag. Aan mijn studenten: dank dat jullie er waren. Ik heb zoveel van jullie geleerd. Het betekent veel voor me om te weten dat mijn onderwijs iets voor jullie betekende.’
-
Onderzoekers, docenten en een student gingen onder leiding van filosoof Bas Haring in gesprek over AI en de universiteit. -
Rachel Schats won de LUS Onderwijsprijs. -
Mónica Beltrão en Martien Abrahamse verzorgden een muzikale afsluiting. -
Met twee slagen op de reuzengong, samen met student Nanieke Pape, verklaarde Luc Sels het academisch jaar voor geopend.
Luc Sels sloot af met een verwijzing naar de kernwaarden van de universiteit. De vrijheid om te onderzoeken, te twijfelen en tegen te spreken kan volgens hem alleen bestaan in verbondenheid met anderen en met de samenleving. Juist de ontmoeting met andersdenkenden maakt een academische gemeenschap sterker, stelde hij. Met twee slagen op de reuzengong, samen met bestuurskunde-student Nanieke Pape, verklaarde Sels het academisch jaar voor geopend.