Niet alle wegen leidden naar Rome, concluderen onderzoekers in Nature
Rome was het politieke centrum van het Romeinse Rijk, maar geografisch gezien lag de stad eerder aan de rand van het wegennet dan in het midden ervan. Dat concludeert een internationaal onderzoeksteam waarvan de Leidse archeoloog Eduardo Herrera Malatesta deel uitmaakte.
Niet eerder brachten wetenschappers het Romeins wegennetwerk zo gedetailleerd digitaal in kaart. Het multidisciplinaire team publiceerde op 15 september hun publicatie in Nature. ‘We wilden het gezegde “alle wegen leiden naar Rome” toetsen op basis van de data’, vertelt Herrera Malatesta. ‘Het suggereert dat Rome in het centrum van het wegennet lag en dat alle bewegingen naar de hoofdstad leidden. Maar toen we het hele Romeinse wegennet analyseerden, bleek dat niet te kloppen.’
Rand van het rijk
Natuurlijk was Rome lange tijd het politieke en economische hart van het rijk, maar de stad vormde niet het geografische middelpunt van het wegennet. In feite lag Rome meer aan de rand, aldus het team. Veel van de belangrijkste routes verbonden provinciale centra met elkaar, in plaats van direct naar Rome te leiden. De verbindingen tussen Azië en Noord-Europa liepen ten noorden van Rome en niet erdoorheen, aldus de Leidse archeoloog.
Byzantium centraler
De onderzoekers concluderen dat Byzantium, dat later Constantinopel heette en daarna Istanbul, een centralere plek kreeg in het wegennetwerk. Keizer Constantijn riep Byzantium in 330 na Christus uit tot hoofdstad van het Romeinse Rijk. Rome was in verval geraakt en Byzantium lag heel strategisch: ze verbond het Europese en Aziatische deel van het netwerk met elkaar, rond de Bosporus. Herrera Malatesta, gespecialiseerd in geografische informatiesystemen, droeg bij aan de methodologische en ruimtelijke analyse van het onderzoek. Hij werkte hiervoor samen met de hoofdonderzoekers Tom Brughmans van Aarhus University in Denemarken, Adam Pažout van de Universitat Autònoma de Barcelona in Spanje en diverse andere specialisten.
Bronnen
Voor het onderzoek maakte het team een zeer gedetailleerde digitale reconstructie van het Romeinse wegennet. Het team bouwde een database met 300.000 kilometer aan wegen. Dat bestand werd gecombineerd met onder andere archeologische gegevens, geografische data en satellietbeelden. Ze onderzochten de dichtheid van het netwerk, de hellingsgraad van de wegen, hoe recht ze liepen en welke routes en steden een belangrijke positie in het netwerk innamen. De bevindingen laten zien dat de Romeinen heel goed konden plannen op grote schaal, benadrukt de archeoloog. Ze bouwden over een heel continent een infrastructuur om veroverde gebieden te ordenen en te besturen.
Rechte wegen?
Het team constateert dat het beeld van de kaarsrechte Romeinse weg ook lang niet altijd opgaat. ‘Romeinse ingenieurs gaven zeker de voorkeur aan rechte wegen, wanneer het landschap dat toeliet. Maar in bergachtig gebied of op een complex terrein pasten ze zich aan het landschap aan en liepen de wegen kronkeliger.’ Het viel de onderzoekers op hoe inventief de Romeinen met de beperkingen omgingen. Ze waren goed in het bedenken van oplossingen zoals de aanleg van terrassen, het uitgraven van rotsen en het aanleggen van steunmuren. Hierdoor werden de wegen niet te steil en konden karren en wagens nog goederen vervoeren.