Meer maatwerk voor ouderen met kanker: ‘We moeten beter kijken wie er voor ons zit’
In Nederland is de helft van alle mensen met kanker 70 jaar of ouder. Door de vergrijzing zal dat aantal de komende jaren alleen maar verder stijgen. Promovendus Joosje Baltussen ziet dat kwetsbare ouderen met kanker vaak onderbelicht blijven.
‘We behandelen vooral ouderen, maar weten relatief weinig over hoe zij behandelingen verdragen,’ zegt ze. ‘Dat maakt het lastig om samen met de patiënt de juiste keuzes te maken.’
Kwetsbaarheid als sleutel
Een belangrijk uitgangspunt van Baltussens onderzoek is dat dé oudere patiënt niet bestaat. ‘De verschillen zijn enorm,’ legt ze uit. ‘De ene 75-jarige is vitaal en zelfstandig, de andere heeft meerdere ziektes en is afhankelijk van zorg.’ Die verschillen komen samen in het begrip kwetsbaarheid. Kwetsbare ouderen hebben een grotere kans op ongunstige uitkomsten van behandelingen, zoals ernstige bijwerkingen, ziekenhuisopnames en verlies van zelfstandigheid.
Om die kwetsbaarheid beter in kaart te brengen, pleit Baltussen voor een kwetsbaarheidsbeoordeling: een evaluatie van het fysieke, cognitieve en sociale functioneren waar ook wordt gesproken over iemands wensen en verwachtingen. ‘Zo’n assessment helpt om verder te kijken dan alleen leeftijd,’ zegt ze. ‘Je krijgt een completer beeld van wat iemand aankan, zodat je onderbouwde beslissingen kan nemen over de intensiteit van een behandeling of samen kiest voor ondersteunende zorg gericht op comfort.’
Ondervertegenwoordigd in onderzoek
Tegelijkertijd is er een structureel probleem in het wetenschappelijk onderzoek. Ouderen zijn vaak ondervertegenwoordigd in klinische studies. Door bijkomende ziektes of verminderde conditie voldoen zij niet aan de strenge selectiecriteria van onderzoek naar nieuwe behandelingen.
‘Veel behandelingen zijn getest bij jongere, fitte patiënten,’ legt Baltussen uit. ‘Die kennis passen we vervolgens toe op ouderen, terwijl we eigenlijk niet goed weten hoe zij erop reageren.’ Dat leidt tot onzekerheid in de spreekkamer. Artsen moeten inschatten of een behandeling effectief en veilig is, zonder dat daar solide data voor beschikbaar zijn. ‘Je kunt je ook voorstellen dat sommige ouderen stoppen met chemotherapie vanwege ernstige bijwerkingen, terwijl ze misschien wél meerdere chemokuren met een lagere dosering aankunnen. En dat zijn precies de soort zaken die we in kaart moeten brengen.’
Meer bijwerkingen, andere afwegingen
In haar promotieonderzoek maakte Baltussen onder meer gebruik van gegevens uit ziekenhuizen in de regio Leiden. Daaruit blijkt dat kwetsbare ouderen vaker te maken krijgen met ernstige bijwerkingen van chemotherapie, zoals infecties, diarree of veelvuldige ziekenhuisopnames. Die bijwerkingen hebben bovendien vaak een grotere impact dan bij niet-kwetsbare patiënten: ze leiden tot achteruitgang in kwaliteit van leven en dagelijks functioneren.
Dat maakt de afweging rondom behandeling complexer. Zeker omdat oudere patiënten vaak andere prioriteiten hebben. ‘Waar jongere patiënten vaak kiezen voor maximale levensverlenging, hechten ouderen veel waarde aan zelfredzaamheid en kwaliteit van leven,’ zegt ze. ‘Voor sommigen is het belangrijker om thuis te kunnen blijven functioneren dan om enkele maanden langer te leven.’
‘Deze financiering is van groot belang, ook omdat de focus van de farmaceutische industrie vaak elders ligt.’
Minder intensief behandelen
Een van de belangrijke inzichten uit haar onderzoek is dat minder intensieve behandeling soms betere uitkomsten geeft. In lopend onderzoek kijken Baltussen en haar collega’s of lagere doseringen chemotherapie bij ouderen met uitgezaaide darmkanker resulteren in minder bijwerkingen, minder ziekenhuisopnames, minder SEH-bezoek, zonder dat dit ten koste gaat van de effectiviteit. ‘Ouderen worden regelmatig behandeld volgens standaarden die zijn ontwikkeld voor jongere patiënten,’ zegt ze. ‘Maar als je met een lagere dosering hetzelfde resultaat bereikt en minder schade veroorzaakt, is dat winst.’ Dit onderzoek wordt mogelijk gemaakt door KWF Kankerbestrijding en ZonMw. ‘Deze financiering is van groot belang, ook omdat de focus van de farmaceutische industrie vaak elders ligt.’
Onderbouwd keuzes maken
De rode draad in Baltussens onderzoek is het belang van maatwerk. ‘Het aantal kwetsbare ouderen groeit, en het is essentieel dat we weten hoe we hen het beste kunnen behandelen. Alleen zo kunnen oudere patiënten weloverwogen keuzes maken die passen bij hun situatie en wensen’.
Promoties van onderzoekers van de Universiteit Leiden zijn live online te volgen. Donderdag 19 maart − van 14.30 tot 15.30 uur − verdedigt Joosje Baltussen haar proefschrift getiteld Frailty and outcomes after systemic treatment in older patients with cancer.