Hoe meet je vooruitgang? Rutger Hoekstra genomineerd voor prestigieuze Frontiers Planet Prize
Welzijnseconoom Rutger Hoekstra is uitgeroepen tot een van de 26 National Champions van de internationale Frontiers Planet Prize. Hij krijgt die erkenning voor spraakmakend onderzoek waarin hij met co-auteurs pleit voor een alternatieve manier om maatschappelijke vooruitgang te meten.
De prestigieuze Frontiers Planet Prize bekroont jaarlijks wetenschappelijk onderzoek dat oplossingen biedt voor mondiale milieuproblemen. Met de titel National Champion vertegenwoordigt Hoekstra Nederland op 18 januari 2027 in de internationale finale op het World Economic Forum in Davos. Daar ontvangen de drie winnende wetenschappers ieder 1 miljoen Amerikaanse dollar voor onderzoek.
Vals beeld
‘De eretitel National Champion is een fantastische erkenning van ons onderzoek naar een betere meting van vooruitgang,’ zegt Hoekstra in een reactie. Momenteel wordt economische groei vaak gezien als maatstaf voor welvaart, waardoor er veel waarde wordt gehecht aan het bruto binnenlands product (BBP). Dat schept volgens hem een vals beeld. Het gemiddelde inkomen zegt immers niets over de vaak grote verschillen tussen arm en rijk en over de daadwerkelijke welvaart van een heel land. Ook zegt het niets over de staat van de natuur en of het welvaartsniveau duurzaam is. Toch blijft het BBP in veel landen een belangrijk beleidsdoel, zo constateert hij.
Nieuwe meetmethoden
Hoekstra doet al jaren onderzoek naar alternatieven voor het BBP en publiceerde in 2019 het boek Replacing GDP by 2030. Met zijn Leidse collega’s Annegeke Jansen, Ranran Wang en Paul Behrens verscheen in 2024 ook het artikel 'Beyond GDP' in The Lancet Planetary Health over dit onderwerp. Dat onderzoek maakt deel uit van het project WISE Horizons. Jansen is eerste auteur van het artikel en pleit eveneens voor een ander meetsysteem. Zij merkt op: ‘Het BBP als graadmeter voor maatschappelijke vooruitgang schiet tekort. We moeten werken met indicatoren die beter weerspiegelen wat mensen en samenlevingen echt nodig hebben.’
Vijftig jaar in kaart
In hun artikel brengen de onderzoekers vijftig jaar internationaal onderzoek samen naar alternatieven voor het BBP. Veel economen, sociologen en milieuwetenschappers probeerden al eerder andere indicatoren te ontwikkelen om vooruitgang te meten. Maar één duidelijke vervanger van het BBP is er nog steeds niet, aldus Jansen. ‘Er bestaan inmiddels tientallen systemen en indexen. Daardoor ontstaat juist verwarring en wordt het moeilijk om een gezamenlijk alternatief te ontwikkelen.’
Terugbrengen tot de kern
Het Leidse team probeert orde te scheppen in dat versnipperde veld, legt Hoekstra uit. Hun analyse toont dat de meeste alternatieve meetmethoden uiteindelijk draaien om drie kernvragen. Welzijn: hoe goed is de kwaliteit van leven gemiddeld? Inclusie: hoe eerlijk is dat welzijn verdeeld? En hoe duurzaam is het welzijn in de toekomst?
Interesse VN in dashboard
In plaats van één nieuwe index stellen de onderzoekers voor om vooruitgang te meten met een dashboard van indicatoren. Dat dashboard kan cijfers bevatten over welzijn, ongelijkheid en duurzaamheid. Volgens de onderzoekers is internationale samenwerking nodig om zo’n meetsysteem breed toe te passen.
Interesse van de VN
Hoekstra en Jansen adviseerden een expertgroep van de Verenigde Naties die werkt aan een nieuw raamwerk voor het meten van duurzame ontwikkeling. Die groep komt naar verwachting dit voorjaar met een rapport waarin een vergelijkbare dashboardbenadering wordt gebruikt, aldus Hoekstra. Dat proces kan uitmonden in een mondiaal systeem om welzijn, inclusie en duurzaamheid te meten. Er is sprake van een duidelijke wisselwerking tussen wetenschap en internationale beleidsprocessen, merkt Jansen op. ‘Wij leveren de wetenschappelijke basis, maar internationale organisaties moeten uiteindelijk internationale consensus creëren.’
Ander kompas
Dat hun onderzoek is geselecteerd voor de Frontiers Planet Prize noemt Hoekstra bijzonder gezien de andere kandidaten. ‘Veel genomineerde projecten richten zich direct op biodiversiteit of klimaatverandering; ons werk draait juist om economische statistiek.’ Toch past het volgens hem goed bij het doel van de prijs. ‘Zolang we maatschappelijke vooruitgang blijven meten met economische groei, blijft de druk op het milieu toenemen. Als we binnen de grenzen van de planeet willen blijven, hebben we een ander kompas nodig.’