Van nanoschaal tot heel organisme: in het Cell Observatory bestuderen onderzoekers het leven tot in detail
Een veertigtal microscopen, verschillende kweeklaboratoria en zo'n 15.000 zebravissen: dat is de werkplek van Sylvia le Dévédec. Ze is één van de beheerders van het Leiden Cell Observatory, een bijzondere faciliteit waar alle onderzoekers terecht kunnen.
Le Dévédec loopt enthousiast door de lange gang en wijst verschillende labs en kamers met microscopen aan. Aan het einde bevindt zich het verblijf van de zebravissen. Meermaals komt ze studenten en collega's tegen met wie ze een praatje maakt. ‘Je komt hier mensen tegen uit allerlei vakgebieden, dat maakt dit werk zo waardevol.’
Samen met bioloog Joost Willemse en scheikundige Amit Cherian beheert de LACDR-onderzoeker het microscopiegedeelte van het Cell Observatory: een gemeenschappelijke faciliteit waar iedereen die een microscoop nodig heeft terechtkan. Want, zo zegt Le Dévédec, het heeft geen zin als verschillende afdelingen dezelfde dure microscoop kopen, die kun je beter samen delen. ‘Zo creëren we een gevarieerd aanbod waarmee we meer onderzoeksvragen kunnen beantwoorden.’
‘Het leven is ontzettend mooi’
In de jaarlijkse fotowedstrijd van het Cell Observatory strijden onderzoekers om de titel van het mooiste plaatje. ‘Ik heb zelf ook veel wow-momenten gehad achter de microscoop’, vertelt Le Dévédec. ‘Je ziet levende cellen met eigen ogen bewegen, dat is zo ontzettend mooi’.
-
Eerste plaats fotowedstrijd 2025: Max FernKorn met 'Everything is connected' -
Tweede prijs: Alex Versluis met 'The touch of creation' -
Derde prijs: David Norte met 'Sticky Fingers' -
Vierde prijs: Don Schilder met 'Wounds of light' -
Vijfde prijs: Joaquin Abugattas-Nuñez Del Prado met 'Neural Architecture in Bloom'
Uitzaaiende kankercellen onder de loep
Zelf doet Le Dévédec onderzoek naar borstkanker in de hoop uiteindelijk uitzaaiingen te remmen. Hoe verspreiden kankercellen zich door het lichaam? Dat is waar de microscopie om de hoek komt kijken. ‘Ik probeer de rol van bepaalde genen in de migratie van cellen te begrijpen’, legt ze uit. ‘In een 96 well plate (een kunststof plaat ter grootte van een hand met 96 putjes) kunnen we in elk putje een andere conditie testen. Als je het fenotype – de uiterlijke kenmerken dus – ziet veranderen onder de microscoop, dan weet je dat dat gen een rol heeft gespeeld.’
Een enorme innovatiesprong in slechts één generatie
Tijdens haar PhD ging het er nog heel anders aan toe, vertelt Le Dévédec. ‘Ik kon maar één conditie tegelijk onderzoeken, omdat ik een paar cellen de hele dag handmatig moest volgen onder de microscoop. Nu kunnen we in één weekend wel een miljoen cellen volledig automatisch fotograferen.’
Ze laat een microscoop zien met een hele toren 96 well plates. Die bevinden zich in een ruimte met de juiste temperatuur en luchtvochtigheid om de cellen in leven te houden. Een robotarm pakt steeds de volgende plaat en legt die onder de microscoop, die vervolgens elk putje langsgaat en fotografeert. Le Dévédec: ‘Er is zoveel mogelijk tegenwoordig.’
Microscopie brengt wetenschap tot leven
Als beheerder van de faciliteit ondersteunt ze vooral ook de gebruikers. Van advies over welke microscoop te gebruiken tot het aanvragen van financiering om nieuwe apparatuur aan te schaffen. Ook zou ze meer samen willen werken met het bedrijfsleven op het Leiden Bio Science Park: ‘Het is voor kleine bedrijven vaak te duur om zulke microscopen aan te schaffen, ik zou hen graag aanbieden om onze faciliteiten te gebruiken en te leren van onze ervaring.’
Of het nou gaat over haar eigen onderzoek, het begeleiden van promovendi of het beheer van het Cell Observatory: de passie spat ervan af. ‘Microscopie brengt wetenschap tot leven’, aldus Le Dévédec. ‘Het zijn niet alleen maar getallen, je ziet echt wat er in levende cellen gebeurt. Daarom ga ik elke dag met plezier naar mijn werk.’